Dấu hiệu Chvostek

Mô tả: Là hiện tượng co giật cơ mặt cùng bên khi gõ nhẹ vào dây thần kinh mặt (thường ở vị trí trước tai, dưới xương gò má). Dấu hiệu này gợi ý tình trạng tetany tiềm ẩn và tăng tính kích thích thần kinh cơ.

Nguyên nhân: Thường gặp trong các trường hợp hạ canxi máu do nhiều nguyên nhân khác nhau:

• Suy tuyến cận giáp
• Thiếu vitamin D
• Giả suy tuyến cận giáp
• Viêm tụy cấp
• Kiềm hô hấp (do tăng thông khí)

Cơ chế: Tất cả các tình trạng liên quan đến dấu hiệu Chvostek đều gây ra sự tăng tính kích thích của tế bào thần kinh. Điều này có nghĩa là khi dây thần kinh mặt được kích thích (ví dụ bằng cách gõ nhẹ), nó dễ bị kích thích và gây co cơ hơn.

• Hạ canxi máu: Canxi đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì tính ổn định của màng tế bào thần kinh, được cho là thông qua việc điều hòa kênh natri trên màng. Khi nồng độ canxi ngoại bào thấp hoặc không đủ để điều hòa các kênh này, kênh natri trở nên dễ mở hơn. Điều này làm tăng lượng natri đi vào tế bào, khiến tế bào thần kinh bị khử cực một phần và dễ bị kích thích hơn, dẫn đến phát sinh điện thế hoạt động.
• Kiềm hô hấp (do tăng thông khí): Tăng thông khí dẫn đến giảm nồng độ canxi ion hóa tự do trong huyết tương, trong khi nồng độ canxi toàn phần không thay đổi đáng kể. Giảm canxi ion hóa là nguyên nhân gây tăng tính kích thích thần kinh. Tăng thông khí thường xảy ra do thở quá nhanh và sâu. Khi bệnh nhân tăng thông khí, họ thải ra nhiều carbon dioxide. Sự thay đổi nồng độ CO2 làm dịch chuyển cân bằng phương trình Henderson-Hasselbalch, dẫn đến giảm nồng độ ion H+ trong máu, gây ra kiềm máu. Khi pH máu tăng (kiềm máu), nhiều canxi liên kết với protein huyết tương (albumin), làm giảm nồng độ canxi ion hóa tự do sẵn có trong môi trường ngoại bào để thực hiện các hoạt động bình thường như điều hòa kênh natri và duy trì sự ổn định màng tế bào.
• Thiếu magiê: Cơ chế magiê gây tetany chưa được hiểu rõ hoàn toàn. Tuy nhiên, magiê rõ ràng là cần thiết để duy trì chức năng kênh ion và vận chuyển trong các mô có tính kích thích. Magiê ảnh hưởng đến một số quá trình tế bào bao gồm:
  • Hoạt động của Na+/K+-ATPase: nồng độ magiê thấp làm giảm hoạt động của enzyme này.
  • Điều hòa kênh kali trên màng tế bào: nồng độ magiê thấp làm tăng mất kali từ tế bào.
  • Thiếu magiê ức chế giải phóng hormone cận giáp (PTH) và có thể dẫn đến hạ canxi máu, góp phần gây tetany.
  • Ảnh hưởng đến hoạt động kênh ion canxi.

Ý nghĩa lâm sàng: Có ít bằng chứng về giá trị chẩn đoán của dấu hiệu Chvostek dương tính. Tuy nhiên, dấu hiệu này được chấp nhận là một phương pháp sàng lọc ban đầu cho hạ canxi máu và tình trạng tăng tính kích thích thần kinh cơ. Độ đặc hiệu của thử nghiệm được cho là thấp, vì có đến 25% bệnh nhân có nồng độ canxi bình thường vẫn có thể có dấu hiệu này.