Nôn máu (Coffee ground vomiting/Haematemesis)
Mô tả: Nôn ra máu tươi (haematemesis) hoặc nôn ra chất dịch có màu giống bã cà phê (coffee ground vomiting).
Nguyên nhân: • Loét dạ dày tá tràng • Viêm dạ dày • Viêm thực quản • Vỡ giãn tĩnh mạch thực quản • Hội chứng Mallory-Weiss • Khối u đường tiêu hóa trên • Viêm mạch máu đường tiêu hóa
Cơ chế: Sự rách hoặc vỡ mạch máu trong đường tiêu hóa, bất kể nguyên nhân hay căn nguyên, đều có thể gây nôn máu và/hoặc nôn ra dịch bã cà phê. Dịch nôn bã cà phê có màu sắc đặc trưng là do máu đã bị oxy hóa bởi acid dạ dày. Do đó, nó cho thấy máu và/hoặc tình trạng chảy máu đã diễn ra trong một khoảng thời gian, và có thể xuất phát từ phần trên của đường tiêu hóa, tức là tá tràng hoặc dạ dày.
Loét dạ dày tá tràng: Tình trạng viêm và xói mòn bề mặt niêm mạc ăn sâu vào động mạch bên dưới gây chảy máu. Máu kích thích đường tiêu hóa và được nôn ra ngoài.
Hội chứng Mallory-Weiss: Chảy máu là do các vết rách niêm mạc dọc tại chỗ nối thực quản-dạ dày hoặc tâm vị dạ dày. Cơ chế gây ra hội chứng Mallory-Weiss chưa được hiểu rõ hoàn toàn. Sự tăng áp lực đột ngột trong ổ bụng/dạ dày do nôn mửa gây ra sự tăng áp lực qua chỗ nối thực quản-dạ dày. Chỗ nối này tương đối kém đàn hồi và không giãn nở tốt khi có áp lực. Khi áp lực đủ cao hoặc lặp đi lặp lại (với nhiều lần nôn), vết rách niêm mạc sẽ xảy ra – dẫn đến chảy máu.
Vỡ giãn tĩnh mạch thực quản: Trong bất kỳ nguyên nhân nào gây tăng áp lực tĩnh mạch cửa, sự tăng áp lực này khiến máu bị chuyển hướng vào các hệ thống tuần hoàn bàng hệ có áp lực thấp hơn, bao gồm các tĩnh mạch thực quản, tĩnh mạch thành bụng và các tĩnh mạch khác. Khi áp lực trong các tĩnh mạch thực quản giãn nở quá lớn, chúng có thể vỡ ra và gây chảy máu ồ ạt.
Ý nghĩa lâm sàng: Có nhiều nguyên nhân gây chảy máu tiêu hóa trên, và cần xem xét loại trừ các nguồn máu khác từ miệng (ví dụ: mũi, răng, xoang). Tuy nhiên, cả nôn máu (haematemesis) và tiêu phân đen (melena) đều là những dấu hiệu lâm sàng quan trọng và cần được thăm khám, điều tra khẩn cấp, do tiềm ẩn nguy cơ xuất huyết nghiêm trọng.
