Dấu hiệu Chvostek

Mô tả: Khi gõ nhẹ vào vùng trước tai, ngay phía trước xương gò má, nơi dây thần kinh mặt đi qua, sẽ dẫn đến co giật các cơ mặt cùng bên. Đây là dấu hiệu gợi ý về tetany tiềm ẩn và tăng tính kích thích thần kinh cơ.

Nguyên nhân:

• Thường gặp hơn:
  • Hạ calci máu:
  • Suy cận giáp nguyên phát
  • Thiếu vitamin D
  • Giả suy cận giáp (Pseudohypoparathyroidism)
  • Viêm tụy
  • Tăng thông khí gây kiềm hô hấp
• Ít gặp hơn:
  • Thiếu magiê (Hạ magiê máu)

Cơ chế:

Tất cả các tình trạng liên quan đến dấu hiệu Chvostek đều gây ra tăng tính kích thích của các tế bào thần kinh. Điều này có nghĩa là khi dây thần kinh mặt bị kích thích (ví dụ bằng cách gõ nhẹ), nó dễ bị kích hoạt và gây co giật hơn.

• Hạ calci máu: Calci huyết thanh cần thiết để duy trì tính thấm của màng tế bào thần kinh; được cho là thực hiện điều này bằng cách điều hòa các kênh natri trên màng tế bào thần kinh. Khi nồng độ calci ngoại bào thấp và/hoặc không đủ để điều hòa chúng, các kênh natri trở nên dễ thấm hơn. Nhiều ion natri đi vào tế bào; tế bào bị khử cực và dễ dàng bị kích thích để tạo ra điện thế hoạt động.
• Kiềm hô hấp: Tăng thông khí dẫn đến giảm nồng độ ion calci tự do (ionized calcium) – khác với tổng lượng calci. Giảm ion calci tự do là nguyên nhân gây tăng tính kích thích thần kinh cơ. Kiềm hô hấp thường xảy ra do tăng thông khí. Khi bệnh nhân tăng thông khí, họ thải CO2. Sự thay đổi trong CO2 làm dịch chuyển phương trình Henderson-Hasselbalch, dẫn đến giảm nồng độ ion H+ trong máu và, do đó, kiềm hóa máu. Nồng độ calci tự do (hoặc không gắn kết với protein) phụ thuộc nhiều vào pH máu. Khi pH cao (kiềm hóa), nhiều calci gắn kết với protein huyết tương hơn, làm giảm nồng độ calci ion hóa tự do trong dịch ngoại bào, vốn cần thiết cho các hoạt động bình thường như điều hòa kênh natri và duy trì ổn định màng tế bào.
• Thiếu magiê: Cơ chế magiê gây ra tetany vẫn chưa được hiểu rõ hoàn toàn. Tuy nhiên, rõ ràng rằng magiê là cần thiết để duy trì chức năng các kênh ion và quá trình vận chuyển trong các mô dễ bị kích thích. Magiê ảnh hưởng đến một số quá trình tế bào bao gồm:
  • Hoạt động của Na+/K+-ATPase – nồng độ magiê thấp làm giảm hoạt động của Na+/K+-ATPase.
  • Điều hòa kênh kali trên tế bào – nồng độ magiê thấp làm tăng mất kali từ tế bào.
  • Nồng độ magiê thấp ức chế sự giải phóng hormone cận giáp (PTH) và có thể dẫn đến hạ calci máu – điều này có thể góp phần gây tetany.
  • Hoạt động của kênh ion calci.

Ý nghĩa lâm sàng: Có ít bằng chứng về giá trị chẩn đoán của dấu hiệu Chvostek dương tính. Tuy nhiên, dấu hiệu này được chấp nhận là một dấu hiệu gợi ý thô cho tình trạng hạ calci máu và tăng tính kích thích thần kinh cơ. Người ta đề xuất rằng độ đặc hiệu của dấu hiệu này thấp vì có tới 25% người có nồng độ calci máu bình thường vẫn có thể biểu hiện dấu hiệu này.