Dấu hiệu Chvostek

Mô tả: Gõ nhẹ vào vùng mặt bệnh nhân, tại vị trí trước tai, giữa cung gò má và góc hàm, nơi dây thần kinh mặt đi qua. Phản ứng dương tính là sự co giật của các cơ mặt cùng bên. Dấu hiệu này gợi ý tình trạng co cứng cơ (tetany) tiềm tàng và sự tăng tính kích thích thần kinh cơ.

Nguyên nhân: Dấu hiệu Chvostek thường gặp trong các trường hợp hạ canxi máu (hypocalcaemia) do nhiều nguyên nhân, bao gồm:

• Suy tuyến cận giáp (hypoparathyroidism)
• Thiếu vitamin D
• Giả suy tuyến cận giáp (pseudohypoparathyroidism)
• Viêm tụy cấp
• Kiềm hô hấp (do thở nhanh, tăng thông khí)

• Hạ magie máu (hypomagnesaemia)

Cơ chế: Tất cả các tình trạng liên quan đến dấu hiệu Chvostek đều gây ra sự tăng tính kích thích của tế bào thần kinh. Điều này có nghĩa là khi dây thần kinh mặt được kích thích (ví dụ, bằng cách gõ nhẹ), nó có khả năng phát xung điện và kích thích co cơ một cách dễ dàng hơn.

Hạ canxi máu (Hypocalcaemia): Canxi đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì tính thấm bình thường của màng tế bào thần kinh. Nó được cho là thực hiện điều này bằng cách điều hòa và chặn các kênh natri trên màng tế bào thần kinh. Khi nồng độ canxi ngoại bào thấp hoặc không đủ để chặn các kênh này, các kênh natri trở nên dễ thấm hơn. Nhiều ion natri đi vào tế bào, dẫn đến khử cực màng tế bào và làm cho tế bào dễ bị kích thích để đạt đến điện thế hoạt động.

Kiềm hô hấp (do thở nhanh, tăng thông khí): Thở nhanh (tăng thông khí) dẫn đến thải trừ quá mức carbon dioxide (CO2) khỏi cơ thể. Sự giảm CO2 trong máu làm dịch chuyển cân bằng axit-bazơ, dẫn đến giảm nồng độ ion H+ và tăng pH máu (kiềm hóa). Khi pH máu tăng, nhiều canxi ion hóa (canxi tự do, không gắn kết với protein) sẽ gắn kết với albumin, làm giảm nồng độ canxi ion hóa hoạt động trong môi trường ngoại bào. Chính sự giảm canxi ion hóa này là nguyên nhân gây tăng tính kích thích thần kinh cơ.

Hạ magie máu (Hypomagnesaemia): Cơ chế chính xác mà hạ magie máu gây ra co cứng cơ (tetany) chưa được hiểu rõ hoàn toàn. Tuy nhiên, magie rõ ràng là cần thiết để duy trì chức năng của kênh ion và quá trình vận chuyển trong các mô có tính kích thích. Magie ảnh hưởng đến một số quá trình tế bào, bao gồm:

• Hoạt động của Na+/K+-ATPase: Hạ magie máu làm giảm hoạt động của enzyme này.
• Rối loạn chức năng kênh kali trên màng tế bào: Hạ magie máu có thể làm tăng mất kali từ tế bào.
• Ức chế tiết hormone cận giáp (PTH): Hạ magie máu nặng có thể ức chế sự tiết PTH, dẫn đến hạ canxi máu thứ phát, góp phần gây ra tetany.
• Ảnh hưởng đến hoạt động của kênh ion canxi.

Ý nghĩa lâm sàng: Hiện có ít bằng chứng về giá trị chẩn đoán của dấu hiệu Chvostek dương tính. Tuy nhiên, dấu hiệu này được chấp nhận là một xét nghiệm sàng lọc thô cho tình trạng hạ canxi máu và tăng tính kích thích thần kinh cơ. Người ta cho rằng độ đặc hiệu của xét nghiệm này thấp, vì có thể lên tới 25% bệnh nhân có nồng độ canxi máu bình thường vẫn có thể biểu hiện dấu hiệu này.