Phân mỡ (Steatorrhoea)
Mô tả: Phân có mùi hôi thối, có váng dầu, khối lượng lớn, có thể có bọt và khó xả trôi. Về định lượng, phân mỡ được xác định khi lượng mỡ trong phân vượt quá 7 g/ngày. Bệnh nhân cũng có thể mô tả phân khó xả trôi trong bồn cầu và có mùi rất hôi.
Nguyên nhân: Các nguyên nhân chính gây phân mỡ thường là do hội chứng kém hấp thu, bao gồm nhưng không giới hạn ở các tình trạng sau:
Thường gặp:
- Nhiễm độc giáp
- Bệnh Celiac
- Bệnh viêm ruột (IBD)
- Thuốc (ví dụ: thuốc ức chế lipase)
- Thay đổi giải phẫu đường tiêu hóa trên sau phẫu thuật
- Xơ gan
- Nhiễm Giardia lamblia
- Tắc nghẽn ống mật
- Tắc nghẽn bạch huyết
- Bệnh Whipple
- Bệnh lý đường mật (ví dụ: viêm đường mật xơ hóa nguyên phát, xơ gan mật nguyên phát)
Cơ chế: Nguyên nhân chính của phân mỡ là do sự suy giảm khả năng phân giải (trong lòng ruột), hấp thu (niêm mạc ruột) hoặc vận chuyển (hệ bạch huyết sau hấp thu) chất béo. Lượng chất béo tăng cao trong phân gây tiêu chảy do hiệu ứng thẩm thấu.
1. Suy tụy (cơ chế trong lòng ruột): Khi hơn 90% chức năng tụy bị mất, các enzyme bình thường phân giải chất béo trong lòng ruột (ví dụ: lipase tụy) không được sản xuất đủ số lượng, khiến chất béo không thể được phân giải và do đó không thể hấp thu.
2. Xơ gan và tắc nghẽn đường mật (cơ chế trong lòng ruột): Trong xơ gan, gan không sản xuất đủ axit mật để phân giải chất béo. Tương tự, trong tắc nghẽn đường mật, mật không thể tiết vào ruột; do đó, chất béo không được chuyển hóa và bị thải ra ngoài qua phân.
3. Bệnh Celiac (cơ chế niêm mạc ruột): Tổn thương niêm mạc ruột ngăn cản sự hấp thu bình thường của các micelle. Nhiều chất béo và lipid hơn bị giữ lại trong ruột và được thải ra ngoài.
4. Tắc nghẽn bạch huyết (cơ chế sau hấp thu): Trong các rối loạn bẩm sinh hiếm gặp (ví dụ: giãn mạch bạch huyết ruột bẩm sinh) hoặc sau chấn thương, hệ thống bạch huyết có thể bị tắc nghẽn hoặc tổn thương. Các lipid đã được tái tổng hợp bị chặn không thể vận chuyển ra khỏi ruột và do đó vẫn còn trong ruột, được thải ra ngoài qua phân.
