Nôn máu (Coffee ground vomiting/Haematemesis)

Mô tả: Nôn ra máu tươi, máu cục (Haematemesis) hoặc chất nôn có màu bã cà phê (Coffee ground vomiting).

Nguyên nhân: • Loét dạ dày tá tràng • Viêm dạ dày • Viêm thực quản • Vỡ giãn tĩnh mạch thực quản • Rách Mallory-Weiss • Ung thư đường tiêu hóa trên (thực quản, dạ dày, tá tràng) • Các tổn thương mạch máu (ví dụ: dị dạng mạch máu)

Cơ chế: Nôn máu (Haematemesis) là tình trạng nôn ra máu tươi hoặc máu cục, thường do chảy máu cấp tính từ đường tiêu hóa trên. Chất nôn có màu bã cà phê (Coffee ground vomiting) là do máu đã tiếp xúc với axit dạ dày, bị oxy hóa và biến đổi màu sắc. Điều này thường gợi ý máu đã lưu lại trong dạ dày một thời gian hoặc tốc độ chảy máu chậm, và thường xuất phát từ thực quản, dạ dày hoặc tá tràng.

Loét dạ dày tá tràng: Quá trình viêm và loét làm xói mòn niêm mạc, tổn thương các mạch máu bên dưới, dẫn đến chảy máu. Máu chảy ra kích thích đường tiêu hóa, gây nôn.

Rách Mallory-Weiss: Là tình trạng chảy máu do các vết rách dọc ở vùng nối thực quản-dạ dày. Cơ chế bệnh sinh chưa được hiểu rõ hoàn toàn, nhưng thường liên quan đến sự tăng đột ngột áp lực trong ổ bụng và dạ dày do nôn mạnh hoặc nôn nhiều lần. Vùng nối thực quản-dạ dày kém đàn hồi, không giãn nở tốt khi chịu áp lực, dẫn đến vết rách niêm mạc và chảy máu.

Giãn tĩnh mạch thực quản: Trong các trường hợp tăng áp lực tĩnh mạch cửa (ví dụ: do xơ gan), máu từ hệ thống tĩnh mạch cửa sẽ chuyển hướng vào hệ thống tuần hoàn bàng hệ có áp lực thấp hơn, bao gồm các tĩnh mạch thực quản. Các tĩnh mạch này trở nên giãn nở và dễ vỡ khi áp lực tăng cao, dẫn đến chảy máu ồ ạt.

Ý nghĩa lâm sàng: Nôn máu (Haematemesis) và đi ngoài phân đen (Melena) là những dấu hiệu lâm sàng quan trọng, gợi ý tình trạng chảy máu từ đường tiêu hóa trên. Cần phân biệt với các nguồn chảy máu khác từ vùng miệng, mũi, họng. Cả hai dấu hiệu này đều đòi hỏi phải được thăm khám và điều tra nguyên nhân ngay lập tức, do tiềm ẩn nguy cơ chảy máu nghiêm trọng và có thể đe dọa tính mạng.