1. ĐẠI CƯƠNG
1.1. Khái niệm
Gai đen là bệnh đặc trưng bởi tổn thương tăng sắc tố, dày da thường ở vị trí các nếp gấp (nách, bẹn, cổ, lưng), đối xứng hai bên.
1.2. Dịch tễ
- Tỉ lệ mắc bệnh khác nhau tuỳ chủng tộc.
- Bệnh thường xảy ra ở những người bị béo phì hoặc tiểu đường.
1.3. Căn nguyên/ Cơ chế bệnh sinh
Cơ chế bệnh sinh còn chưa rõ ràng, tuy nhiên bệnh có liên quan đến rối loạn nội tiết (đái tháo đường đề kháng insulin, tăng nội tiết tố nam, bệnh Cushing, bệnh Adisson, thiểu năng tuyến giáp), người béo phì, sau sử dụng một số thuốc hoặc các bệnh lí ác tính như ung thư dạ dày, u lympho...
2. CHẨN ĐOÁN
2.1. Triệu chứng lâm sàng
- Triệu chứng cơ năng: thường không có triệu chứng kèm theo, một vài trường hợp có thể ngứa nhẹ.
- Tổn thương cơ bản: các mảng dày da, tăng sắc tố màu nâu hoặc đen, bề mặt có nhú, sờ cảm giác mượt, hay gặp nhất ở vùng nếp gấp nách, bẹn, cổ, lưng với tính chất đối xứng 2 bên. Trường hợp nặng có thể gặp quanh các hốc tự nhiên.
- Các tổn thương khác: quá sản dạng u nhú lành tính ở da và niêm mạc; u mềm treo ở xung quanh tổn thương tăng sắc tố; tăng sắc tố ở niêm mạc mắt, miệng, mũi, thanh quản, quầng vú.
2.2. Cận lâm sàng
- Mô bệnh học: quá sản dạng nhú (dạng các ngón tay), dày sừng, tăng sắc tố lớp đáy.
- Các xét nghiệm loại trừ rối loạn nội tiết, khối u: glucose máu, insulin máu, siêu âm, cắt lớp vi tính, MRI...
2.3. Chẩn đoán xác định
- Chẩn đoán xác định chủ yếu dựa vào lâm sàng.
- Mô bệnh học hỗ trợ chẩn đoán và giúp chẩn đoán phân biệt.
2.4. Chẩn đoán thể bệnh
Chủ yếu dựa vào nguyên nhân:
- Gai đen liên quan đến béo phì: thường gặp nhất, có thể gặp ở bất kì độ tuổi nào, hay gặp hơn ở người trưởng thành. Béo phì thường có nguyên nhân từ rối loạn insulin.
- Gai đen liên quan đến khối u: tổn thương gai đen ở vị trí đầu cực, dày sừng và tăng sắc tố ở da hoặc niêm mạc, 25-50% có tổn thương xuất hiện ở lưỡi, môi. 90% các trường hợp liên quan đến ung thư đường tiêu hóa: dạ dày, tụy, ruột...
- Gai đen thuộc các hội chứng khác: tổn thương da chỉ là một biểu hiện đi kèm trong các hội chứng tăng insulin máu, hội chứng Cushing, hội chứng Crouzon, hội chứng Down, hội chứng buồng trứng đa nang...
- Gai đen do thuốc: hiếm gặp. Một số thuốc liên quan như: steroid toàn thân, acid nicotinic, estrogen, insulin, niacin, triazinate, methyltestosterone, acid fusidic, chẹn protease…
2.5. Chẩn đoán phân biệt
- Erythrasma
- Bệnh Hailey - Hailey
3. ĐIỀU TRỊ
3.1. Nguyên tắc điều trị
- Điều trị tại chỗ.
- Điều trị toàn thân.
- Điều trị nguyên nhân.
3.2. Điều trị cụ thể
3.2.1. Điều trị tại chỗ
- Mỡ Salicylic.
- Bôi tretinoin 0,05 %-0,1% 2 lần/ngày.
- Calcipotriol: bôi 2 lần/ ngày.
- Lột da bằng hóa chất, laser: trong trường hợp tổn thương dày.
3.2.2. Điều trị toàn thân
- Điều trị bệnh lý kèm theo: béo phì, đái tháo đường...
- Uống retinoids (isotretinoin và acitretin): trong một số trường hợp cần thiết.
4. PHÒNG BỆNH
- Tránh béo phì.
- Điều trị các hội chứng liên quan.