CHƯƠNG 6: PHÂN TÍCH TỈ SỐ NGUY CƠ (RISK RATIO — RR) TRONG NGHIÊN CỨU THUẦN TẬP ĐÓNG
Các phương pháp phân tích tỉ số nguy cơ (risk ratio — RR) cho dữ liệu thuần tập đóng (closed cohort data) có nhiều điểm tương đồng với các phương pháp phân tích tỉ số chênh (odds ratio — OR) đã trình bày ở Chương 4 và Chương 5. Cả hai loại phương pháp đều nhằm ước lượng mức độ liên quan giữa một yếu tố phơi nhiễm và một kết cục bệnh tật trong các nghiên cứu quan sát, nhưng chúng khác nhau ở thước đo tác động được sử dụng.
Một điểm khác biệt quan trọng là không tồn tại một phân phối có điều kiện (conditional distribution) nào lấy tỉ số nguy cơ làm tham số của nó. Đối với tỉ số chênh, chúng ta có thể sử dụng phân phối siêu bội (hypergeometric distribution) có điều kiện để xây dựng các suy luận thống kê chính xác. Tuy nhiên, đối với tỉ số nguy cơ, không có phân phối có điều kiện tương ứng, do đó các phương pháp suy luận phải dựa trên các xấp xỉ tiệm cận (asymptotic approximations) hoặc các kỹ thuật khác.
Mặc dù vậy, các phương pháp phân tích RR dựa trên ba cách tiếp cận chính vẫn có sẵn cho việc phân tích dữ liệu thuần tập đóng: (1) phương pháp xấp xỉ tiệm cận không điều kiện (asymptotic unconditional methods), (2) phương pháp Mantel–Haenszel, và (3) phương pháp bình phương tối thiểu có trọng số (weighted least squares — WLS).
Giống như trong bối cảnh tỉ số chênh, các phương pháp xấp xỉ tiệm cận không điều kiện và bình phương tối thiểu có trọng số hoạt động tốt trong điều kiện large-strata (mỗi tầng có kích thước mẫu lớn, thường là ≥ 30 đối tượng mỗi tầng và các tần số kỳ vọng đủ lớn), nhưng không hoạt động tốt trong điều kiện sparse-strata (mỗi tầng có kích thước mẫu nhỏ, có thể có các ô có giá trị 0 hoặc rất nhỏ). Trong trường hợp không có các kỹ thuật có điều kiện, và ngoại trừ các phương pháp chính xác (exact methods) không được thảo luận trong sách này, các phương pháp Mantel–Haenszel là những phương pháp duy nhất được sử dụng rộng rãi được thiết kế đặc biệt cho bối cảnh sparse-strata.
Chương này sẽ trình bày chi tiết từng phương pháp, bao gồm các công thức ước lượng điểm, khoảng tin cậy, các kiểm định giả thuyết, và các ví dụ minh họa với dữ liệu nghiên cứu về mức độ thụ thể – ung thư vú. Bố cục chương gồm: Mục 6.1 trình bày phương pháp cho bảng 2×2 đơn lẻ; Mục 6.2 mở rộng cho nhiều bảng 2×2 (phân tích phân tầng); Mục 6.3 giới thiệu ước lượng Mantel–Haenszel; Mục 6.4 trình bày phương pháp WLS; và Mục 6.5 tổng kết và đưa ra khuyến nghị.
(Nguồn: Newman SC. Biostatistical Methods in Epidemiology. Wiley, 2001. tr.143.)
