CHƯƠNG 7: PHÂN TÍCH HIỆU SỐ NGUY CƠ (RISK DIFFERENCE — RD) TRONG NGHIÊN CỨU THUẦN TẬP ĐÓNG

Hiệu số nguy cơ (risk difference — RD) là một thước đo tuyệt đối về mối liên quan giữa phơi nhiễm và bệnh, phản ánh nguy cơ dư thừa (excess risk) do phơi nhiễm gây ra ở cấp độ quần thể. Khác với tỷ số nguy cơ (risk ratio — RR) đo lường mức độ tương đối, RD cho biết chênh lệch tuyệt đối về nguy cơ mắc bệnh giữa nhóm có phơi nhiễm và nhóm không có phơi nhiễm.

Các phương pháp phân tích RD cho dữ liệu thuần tập đóng (closed cohort data) về cơ bản tương tự như các phương pháp dựa trên RR. Trên thực tế, Chương 6 và Chương 7 có nhiều điểm chung đến mức có thể sử dụng ngôn ngữ gần như giống hệt nhau. Điểm khác biệt cốt lõi là tham số được ước lượng — chênh lệch tuyệt đối (RD) thay vì chênh lệch tương đối (RR).

Chương này trình bày các nội dung chính sau:

• Mục 7.1 — Bảng 2×2 đơn lẻ: Phương pháp tiệm cận không điều kiện (asymptotic unconditional methods) để ước lượng RD, phương sai, khoảng tin cậy và kiểm định giả thuyết cho một bảng 2×2 duy nhất. Bao gồm các kiểm định Wald, likelihood ratio và ví dụ minh họa với dữ liệu thụ thể (receptor) và ung thư vú.
• Mục 7.2 — Nhiều bảng 2×2 (phân tầng): Mở rộng phương pháp tiệm cận không điều kiện cho J bảng 2×2, bao gồm ước lượng điểm, tần số kỳ vọng (fitted counts), khoảng tin cậy, kiểm định Wald và likelihood ratio cho mối liên quan, và kiểm định likelihood ratio cho tính đồng nhất (homogeneity).
• Mục 7.3 — Ước lượng Mantel-Haenszel (MH) cho RD: Trình bày ước lượng MH dưới dạng trung bình có trọng số của các RD theo tầng, công thức phương sai của Sato (1989) có hiệu lực trong cả điều kiện mẫu lớn và mẫu thưa, và khoảng tin cậy tương ứng.
• Mục 7.4 — Phương pháp Bình phương Tối thiểu có Trọng số (WLS): Áp dụng WLS cho RD với trọng số là nghịch đảo phương sai của ước lượng RD từng tầng, bao gồm kiểm định mối liên quan và kiểm định tính đồng nhất.
• Mục 7.5 — Tổng kết và Khuyến nghị: Bảng tổng hợp kết quả từ ba phương pháp (AU, MH, WLS) áp dụng cho cùng bộ dữ liệu ung thư vú, so sánh và khuyến nghị lựa chọn phương pháp.

Tất cả các phương pháp trong chương đều được minh họa bằng cùng một bộ dữ liệu về mức độ thụ thể (receptor level) và ung thư vú (breast cancer), cho phép so sánh trực tiếp kết quả giữa các phương pháp khác nhau.

(Nguồn: Newman SC. Biostatistical Methods in Epidemiology. Wiley, 2001. Chương 7, tr.151-158.)