Nhận diện các hình ảnh và cấu trúc bình thường trên phim X-quang ngực
Việc nhận diện các hình ảnh và cấu trúc bình thường có vai trò thiết yếu trong việc phân tích chính xác các dấu hiệu bất thường trên phim X-quang ngực. Để thực hiện được điều này, trước tiên cần hiểu nguyên lý tạo ra sự khác biệt về hình ảnh giữa các cấu trúc như bờ tim, xương sườn so với các mô lân cận trên phim X-quang. Các loại vật chất khác nhau hấp thụ tia X với mức độ khác nhau. Không khí hấp thụ tia X kém (radiolucent). Các cấu trúc như phổi, do chứa phần lớn không khí, cho phép lượng lớn tia X đi xuyên qua, tạo ra các vùng có độ cản quang thấp (đen) trên phim chụp. Các vật chất như xương hấp thụ tia X tốt (radiopaque), do đó tạo ra các vùng có độ cản quang cao (trắng) trên phim chụp. Vật chất cản tia X càng nhiều thì hình ảnh trên phim chụp càng trắng. Nhìn chung, mức độ hấp thụ tia X phụ thuộc vào mật độ, số nguyên tử hiệu quả và độ dày của mô tương ứng. Sự khác biệt về mức độ hấp thụ tia X ở các mô khác nhau được gọi là độ suy giảm tia X (attenuation). Sự khác biệt này giúp chúng ta nhận diện các cấu trúc khác nhau trên phim X-quang. Ví dụ, có thể thấy rõ bờ tim (mô mềm) vì nó nằm cạnh phổi (chứa đầy không khí), do sự khác biệt về độ suy giảm tia X giữa hai cấu trúc này. Độ suy giảm tia X (attenuation) của tim (mô mềm) khác với phổi (chứa đầy không khí), do đó tim có hình ảnh mờ hơn so với phổi và bờ tim sẽ hiện rõ nét hơn. Nếu một cấu trúc có độ suy giảm tia X (attenuation) tương tự tim (ví dụ: khối u phổi hoặc hạch bạch huyết vùng cạnh tim) và tiếp giáp tim, ranh giới giữa tim và cấu trúc đó sẽ bị xóa nhòa, được gọi là dấu hiệu bóng mờ (silhouette sign). Các cấu trúc bất thường có thể được nhận diện rõ hơn khi có sự tương phản về độ suy giảm tia X với mô xung quanh. Ví dụ, trong trường hợp tràn khí màng phổi, khí tự do trong khoang màng phổi sẽ tạo ra ranh giới rõ nét với lá tạng của màng phổi, giúp hiển thị rõ lá tạng màng phổi. Tóm lại, sự khác biệt về mức độ hấp thụ tia X của các mô khác nhau quyết định cách các mô hiển thị trên phim X-quang là trắng (có độ cản quang cao) hoặc đen (có độ cản quang thấp). Các cấu trúc lân cận có mức độ hấp thụ tia X khác nhau sẽ tạo ra hình ảnh với độ suy giảm tia X (attenuation) khác nhau, giúp nhận diện rõ các cấu trúc đó.
Các bước kiểm tra ban đầu trước khi đọc phim X-quang ngực
Trước khi đọc phim X-quang ngực, cần thực hiện một số bước kiểm tra cơ bản. Đầu tiên, luôn kiểm tra xem tên người bệnh, mã số người bệnh, ngày sinh và thời gian chụp trên phim X-quang có chính xác không. Thứ hai, hầu hết các bệnh viện hiện nay đều trang bị hệ thống lưu trữ và truyền tải hình ảnh PACS (Picture Archiving and Communication System); tuy nhiên, phim vẫn có thể bị đảo ngược, do đó cần luôn kiểm tra định hướng phải - trái (marker R/L). Nếu có bất kỳ nghi ngờ nào về chất lượng kỹ thuật, nên nhờ kỹ thuật viên kiểm tra lại. Điều quan trọng là đảm bảo tư thế chụp của người bệnh. Người bệnh xoay người có thể làm biến dạng hình ảnh của các cấu trúc trung thất và có thể khiến một bên phổi có vẻ tối hơn so với bên còn lại. Tư thế chụp của người bệnh có thể dễ dàng đánh giá bằng cách so sánh vị trí của mỏm gai đốt sống với đầu trong của hai xương đòn. Khoảng cách từ mỏm gai đến đầu trong của hai xương đòn phải bằng nhau. Nếu điều kiện lâm sàng cho phép, phim X-quang ngực nên được chụp ở tư thế sau - trước (Posterior-Anterior - PA). Để thực hiện điều này, người bệnh phải đứng thẳng. Trong các trường hợp cấp cứu, người bệnh thường không thể đứng thẳng, do đó nhiều phim được chụp ở tư thế trước - sau (Anterior-Posterior - AP). Thông tin này nên được ghi chú rõ ràng trên phim. Chỉ số tim ngực trên phim chụp ở tư thế AP có thể lớn hơn so với thực tế do hiệu ứng phóng đại hình ảnh, do đó cần thận trọng khi đánh giá kích thước tim. Khi chụp phim X-quang ngực, cần đảm bảo rằng người bệnh đã hít vào đủ sâu; khi đó, sẽ thấy rõ ít nhất 6 cung trước xương sườn hoặc 9-10 cung sau xương sườn. Lồng ngực giãn nở không đủ (hít vào không đủ sâu) có thể khiến hình ảnh phổi có vẻ đặc hơn, mạch máu phổi nổi bật hơn, hoặc gây khó khăn trong việc đánh giá chính xác các cấu trúc, có thể dẫn đến nhầm lẫn với các tình trạng bệnh lý như phù phổi hoặc xẹp phổi.