Theo mục 2.4.1 (Tiền sử dùng thuốc) và 2.6.2 (Điều trị Virus), tình trạng này được xác định là Viêm mũi do thuốc (Rhinitis Medicamentosa).

• Cơ chế: Các thuốc co mạch tại chỗ (như Oxymetazoline, Xylometazoline) tác động trực tiếp lên các thụ thể alpha-adrenergic trên mạch máu niêm mạc mũi, gây co mạch và giảm sung huyết, giúp thông mũi nhanh chóng. Các thuốc này chỉ được khuyến cáo sử dụng ngắn ngày (thường không quá 3-5 ngày, tối đa 7 ngày).

  Nếu lạm dụng (sử dụng kéo dài vượt quá thời gian khuyến cáo), sẽ xảy ra các hiện tượng sau:

  • Giảm nhạy cảm và điều hòa giảm (Desensitization and Downregulation) các thụ thể alpha-adrenergic: Việc tiếp xúc liên tục và kéo dài với thuốc co mạch làm cho các thụ thể alpha-adrenergic trên mạch máu niêm mạc mũi trở nên kém nhạy cảm hoặc số lượng thụ thể giảm đi.
  • Mất trương lực co mạch nội sinh: Niêm mạc mũi mất khả năng tự duy trì trương lực co mạch bình thường. Khi tác dụng của thuốc chấm dứt, các mạch máu không còn khả năng tự co mạch hiệu quả.
  • Phản ứng giãn mạch dội ngược: Sự mất cân bằng này dẫn đến giãn mạch quá mức và phù nề niêm mạc mũi, gây ra tình trạng "sung huyết dội ngược" (rebound congestion) nghiêm trọng hơn so với tình trạng nghẹt mũi ban đầu khi thuốc hết tác dụng.

• Hậu quả: Bệnh nhân cảm thấy nghẹt mũi nghiêm trọng hơn khi tác dụng của thuốc chấm dứt, buộc họ phải tiếp tục sử dụng thuốc để khôi phục sự thông thoáng, từ đó tạo thành một vòng luẩn quẩn của sự lệ thuộc vào thuốc và làm trầm trọng thêm tình trạng viêm mũi do thuốc.