Tắc nghẽn đường thở là tình trạng cản trở luồng không khí lưu thông vào hoặc ra khỏi phổi. Đây có thể là một cấp cứu y khoa tối khẩn cấp, đòi hỏi phải chẩn đoán và xử trí kịp thời với mức độ cảnh giác lâm sàng cao nhằm ngăn ngừa các biến chứng đe dọa tính mạng. Dựa trên vị trí giải phẫu, tắc nghẽn đường thở được chia thành hai nhóm chính:

• Đường hô hấp trên: Bao gồm mũi, họng, thanh quản và đoạn khí quản ngoài lồng ngực.

• Đường hô hấp dưới: Bao gồm đoạn khí quản trong lồng ngực, phế quản và các tiểu phế quản.

Phân biệt các âm thở bệnh lý

• Thở rít (Wheezing): Là âm thanh có tính nhạc (musical), âm sắc cao, thường nghe rõ hơn ở thì thở ra. Cơ chế do luồng khí đi qua các đường dẫn khí nhỏ (phế quản, tiểu phế quản) thuộc đường hô hấp dưới bị hẹp hoặc co thắt.

• Thở khò khè (Stridor): Là âm thanh thô ráp, cường độ cao, xuất hiện chủ yếu ở thì hít vào (hoặc cả hai thì). Đây là dấu hiệu của dòng khí xoáy đi qua vùng tắc nghẽn thuộc đường hô hấp trên (như mũi, họng, thanh quản, khí quản ngoài lồng ngực) hoặc phế quản lớn.

• Lưu ý: Hiện nay, trong nhiều tài liệu y văn có sự nhầm lẫn hoặc hoán đổi trong dịch thuật các thuật ngữ 'thở khò khè' (Stridor) và 'thở rít' (Wheezing). Để tránh nhầm lẫn trên lâm sàng, cần nắm vững cơ chế phát sinh âm thanh: tiếng thở rít (Wheezing) chủ yếu xuất hiện ở thì thở ra và liên quan đến đường hô hấp dưới; tiếng thở khò khè (Stridor) đặc trưng ở thì hít vào và liên quan đến đường hô hấp trên.

Các dấu hiệu cảnh báo quan trọng

• Cả thở khò khè (Stridor) và thở rít (Wheezing) đều là những triệu chứng thực thể quan trọng nhưng không đặc hiệu cho một bệnh lý duy nhất. Việc xác định chính xác vị trí tắc nghẽn và nguyên nhân gốc rễ là yếu tố quyết định để xây dựng phác đồ điều trị phù hợp.

• Nghi ngờ dị vật đường thở: Xuất hiện tiếng thở rít (Wheezing) hoặc thở khò khè (Stridor) khởi phát đột ngột ở bệnh nhân không có hội chứng nhiễm trùng (không sốt) hoặc có tiền sử hoàn toàn khỏe mạnh trước đó.

• Cảnh báo u tân sinh: Ở người trưởng thành, tình trạng thở khò khè (Stridor) cấp tính hoặc mạn tính không rõ nguyên nhân cần phải được tầm soát kỹ lưỡng nhằm loại trừ các khối u đường hô hấp.

• Nguy cơ cấp cứu: Thở khò khè (Stridor) là biểu hiện của tình trạng tắc nghẽn đường hô hấp trên nghiêm trọng, có nguy cơ tiến triển nhanh dẫn đến suy hô hấp cấp, đòi hỏi phải được đánh giá khẩn cấp và can thiệp kịp thời.