Trong thể lâm sàng này, đặc trưng là triệu chứng ngứa da xuất hiện đơn độc mà không đi kèm bất kỳ dấu hiệu gợi ý bệnh lý nguyên phát nào. Cần lưu ý rằng, các tổn thương da thứ phát (ví dụ: vết gãi, vết trợt thượng bì do tác động cơ học, viêm da do gãi, lichen hóa da) không được coi là dấu hiệu nguyên nhân của ngứa. Do đó, dạng ngứa có nguồn gốc tâm thần thuộc nhóm chẩn đoán loại trừ, được xác định sau khi đã loại trừ các nguyên nhân thực thể khác.
Cơ chế bệnh sinh của dạng ngứa này tương đồng với cơ chế của ngứa liên quan tâm lý (psychogenic pruritus), trong đó, ngứa là một phần của bệnh cảnh gây ảo giác xúc giác do rối loạn diễn giải thông tin cảm giác tại hệ thần kinh trung ương.
Việc chẩn đoán bệnh rất khó khăn do ở hầu hết các trường hợp, các dấu hiệu lâm sàng thường nghèo nàn. Tuy nhiên, một số yếu tố có thể gợi ý định hướng chẩn đoán. Cụ thể, bệnh thường xuất hiện ở những người có các vấn đề về tâm lý, trầm cảm, hoặc các rối loạn tâm thần khác; công việc căng thẳng, xung đột tâm lý, mất ngủ, và việc sử dụng các chất kích thích có thể làm nặng thêm triệu chứng. Diện phân bố của dị cảm hoặc ngứa trên da tại một số vùng nhất định cũng mang tính gợi ý (tham khảo thêm ở phần sau). Các vùng da bị ngứa có thể xuất hiện các tổn thương da thứ phát do hành vi gãi, dẫn đến nguy cơ nhiễm trùng tại chỗ.