Dị cảm – ngứa do thần kinh mạch máu

Mọi bệnh lý gây tổn thương thần kinh cảm giác đều có thể dẫn đến các triệu chứng dị cảm khó chịu trên da (bao gồm tê bì, kiến bò, ngứa, rát, đau). Đôi khi, các triệu chứng này có thể đi kèm với tình trạng mất cảm giác. Đặc trưng của thể lâm sàng này là sự tổn thương của các cấu trúc thần kinh (như sợi trục, bao myelin hoặc hạch thần kinh cảm giác tại da). Do đó, quá trình diễn tiến của bệnh thường chậm và bệnh nhân thường đến khám với bệnh sử kéo dài.
Các nguyên nhân của thể lâm sàng này được phân thành hai nhóm bệnh lý chính:

3.3.1. Nguyên nhân thần kinh:

Vùng da có triệu chứng dị cảm thường phân bố theo diện chi phối của dây thần kinh bị ảnh hưởng. Có ba nhóm tình trạng chính:

Bệnh đơn dây thần kinh: thường xuất phát từ tổn thương sợi trục, vùng dị cảm khu trú theo khoanh bì (dermatome) do dây thần kinh bị tổn thương chi phối. Tùy thuộc vào nguyên nhân (chấn thương, chèn ép, viêm nhiễm), có thể ghi nhận thêm các triệu chứng phối hợp khác.
Bệnh đa dây thần kinh: thường do tổn thương bao myelin, vùng dị cảm không khu trú theo một dây thần kinh cụ thể mà phân bố ở nhiều vùng da khác nhau, thường có tính chất đối xứng. Bệnh sử có thể gợi ý các nguyên nhân như đái tháo đường, suy thận, nhiễm siêu vi trước đó, hoặc một số trường hợp ngộ độc (ví dụ: do thuốc hóa trị liệu).
Bệnh theo khoanh thần kinh tủy sống: Thường gặp trong các bệnh lý cột sống do chấn thương, thoái hóa tủy, viêm nhiễm, hoặc bệnh lý mạch máu tủy. Tình trạng ngứa và dị cảm sẽ biểu hiện theo vùng da được chi phối bởi khoanh tủy tương ứng.

3.3.2. Nguyên nhân mạch máu

Các bệnh lý mạch máu cũng là một nhóm nguyên nhân quan trọng, bao gồm các bệnh lý liên quan đến động mạch, tĩnh mạch và mao mạch:

Trong trường hợp bệnh lý động mạch, vùng mô bị ảnh hưởng thường có biểu hiện teo nhỏ, khô, tái nhợt, mất mạch, và da thiểu dưỡng. Điều này là do lượng máu nuôi dưỡng bị giảm sút do tổn thương động mạch.
Trong trường hợp bệnh lý tĩnh mạch, vùng mô bị ảnh hưởng thường có biểu hiện đỏ, ẩm ướt, loét, phù nề, mạch còn bắt được, và da thiểu dưỡng. Điều này là do sự ứ đọng máu tại vùng mô ngoại biên, dẫn đến tình trạng phù nề.
Trong trường hợp bệnh lý mao mạch, vùng mô bị ảnh hưởng thường biểu hiện rối loạn vận mạch ngoại biên (ví dụ: da nổi vân đỏ trắng). Tình trạng này có thể gặp trong các trường hợp co mạch do rung động (ví dụ: làm việc với máy móc rung, lái xe đường dài), do nhiệt độ thấp (trời lạnh), hoặc do các bệnh lý tự miễn (ví dụ: bệnh Raynaud, viêm mạch máu nhỏ), sau nhiễm siêu vi, hoặc do tác dụng phụ của thuốc.

Do có nguyên nhân liên quan đến cả bệnh lý mạch máu và thần kinh, thể lâm sàng này có đặc điểm là vùng dị cảm và ngứa phân bố theo mạch máu hoặc dây thần kinh chi phối. Cụ thể, các biểu hiện có thể là tê một chân, tê vùng thấp hoặc một cánh tay. Thăm khám lâm sàng có thể phát hiện các triệu chứng phối hợp, phản ánh bệnh lý mạch máu và thần kinh tương ứng. Các biểu hiện dị cảm và ngứa trong thể lâm sàng này thường được phân loại là ngứa do bệnh lý thần kinh (neuropathic itch).