Thông tin

Bệnh nhân nữ, 54 tuổi, đến khám với triệu chứng ngứa toàn thân kéo dài nhiều năm. Triệu chứng ngứa này đã xuất hiện nhiều năm, liên tục quanh năm và có xu hướng nặng lên theo từng giai đoạn. Ngứa phân bố toàn thân, bao gồm cả các vùng da kín, vùng lưng, ngực, bụng, hông, tay và chân. Triệu chứng ngứa thường có xu hướng nặng hơn vào buổi chiều nhưng bệnh nhân không ghi nhận mối liên quan với bất kỳ loại thức ăn, thức uống hoặc xà phòng tắm nào. Bệnh nhân khai thác thêm, triệu chứng ngứa gây khó chịu, xuất hiện nhiều về đêm, ảnh hưởng đến giấc ngủ. Ngoài ra, do gãi nhiều, da thường xuất hiện các vết trầy xước, nhiễm trùng thứ phát và xuất huyết dưới da. Bệnh nhân đã từng thăm khám và điều trị tại nhiều cơ sở y tế nhưng không thuyên giảm. Hiện tại, bệnh nhân không sử dụng bất kỳ loại thuốc nào khác.
Bệnh nhân độc thân, sống chung với mẹ và gia đình chị gái. Trong gia đình không ai ghi nhận triệu chứng ngứa tương tự. Nghề nghiệp chính là bán tạp hóa tại nhà. Bệnh nhân không có tiền sử du lịch xa, cũng không ghi nhận bệnh lý bất thường nào trong thời gian gần đây.
Qua thăm khám, ghi nhận thể trạng trung bình kém, dấu hiệu sinh tồn ổn định. Bệnh nhân giao tiếp tốt, cung cấp thông tin chi tiết. Khám tim phổi không ghi nhận bất thường.
Khám da ghi nhận nhiều vết thâm da, vết mài da, vết xước da có dấu hiệu viêm nhẹ; phân bố tại vùng mu bàn tay, cẳng tay, bụng, lưng, đùi, đối xứng hai bên (xem thêm hình bên dưới). Không phát hiện tổn thương da nguyên phát có thể lý giải triệu chứng ngứa. Các cơ quan khác chưa ghi nhận bất thường.

Câu hỏi gợi ý tình huống:

- Thể lâm sàng của triệu chứng ngứa này là gì?
- Thuốc kháng histamin có hiệu quả trong trường hợp này không?

Tóm tắt - phân tích tình huống

Bệnh nhân nữ, 54 tuổi, đến khám vì triệu chứng ngứa kéo dài nhiều năm, phân bố toàn thân, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống, đặc biệt gây khó ngủ. Không ghi nhận tiền sử bệnh lý đặc biệt, thói quen sinh hoạt và môi trường sống không có yếu tố đặc hiệu. Bệnh nhân độc thân, sống chung với mẹ và gia đình chị gái. Khám lâm sàng ghi nhận tổn thương da thứ phát phân bố đối xứng, bao gồm cả vùng da kín và vùng da hở, với nhiều vết gãi và trầy xước da. Các cơ quan khác không ghi nhận bất thường.
Bệnh nhân được chỉ định sử dụng Amitriptyline 1 viên uống mỗi tối và dung dịch Betadine để thoa các vùng da bị trầy xước. Kết quả điều trị sau 2 tháng cho thấy triệu chứng ngứa giảm đáng kể nhưng không hết hoàn toàn. Khi thử ngưng thuốc, triệu chứng ngứa tái phát nhanh chóng.
Đây là thể lâm sàng dị cảm thuộc nhóm 4 với nhiều yếu tố lâm sàng gợi ý. Theo các nội dung sẽ được trình bày ở phần sau, thể bệnh này được xem là một chẩn đoán loại trừ. Mặc dù không thể khẳng định bằng các bằng chứng lâm sàng và cận lâm sàng (vốn thường ít ỏi và không rõ ràng), việc điều trị thử đã phát huy tác dụng, góp phần củng cố nhận định về thể lâm sàng này. Việc sử dụng thuốc kháng histamin ít hiệu quả đối với thể lâm sàng ngứa thuộc nhóm 4 vì đặc điểm bệnh không liên quan đến cơ chế phóng thích histamin.