Đau trong chăm sóc cuối đời thường phức tạp do sự hiện diện của nhiều cơ chế và yếu tố đồng thời, có thể được phân loại như sau:

• Đau cảm thụ (Nociceptive Pain): Phát sinh do kích thích các thụ thể đau (nociceptors) bởi tổn thương mô không thuộc hệ thần kinh.
  • Bản thể (Somatic Pain): Phát sinh do kích thích các thụ thể ở da, cơ, xương, khớp. Thường có vị trí khu trú rõ ràng, biểu hiện bằng cảm giác đau nhức, nhói hoặc căng tức. Ví dụ: đau do di căn xương, đau vết mổ.
  • Tạng (Visceral Pain): Phát sinh do kích thích các thụ thể ở các tạng. Thường có tính chất âm ỉ, quặn thắt, khó định khu rõ ràng và có thể lan chiếu đến các vùng khác. Ví dụ: đau do tắc ruột, đau do căng bao gan.
• Đau thần kinh (Neuropathic Pain): Phát sinh do tổn thương hoặc bệnh lý ảnh hưởng đến hệ thần kinh cảm giác (ngoại biên hoặc trung ương). Đặc trưng bởi các cảm giác như bỏng rát, châm chích, đau như điện giật, tê bì, dị cảm, hoặc tăng cảm đau (allodynia, hyperalgesia). Ví dụ: đau do khối u chèn ép dây thần kinh, đau sau zona.
• Đau hỗn hợp (Mixed Pain): Là tình trạng đau có sự kết hợp của nhiều cơ chế đau đồng thời, trong đó thường gặp nhất là sự kết hợp giữa đau cảm thụ và đau thần kinh. Ví dụ: đau do ung thư di căn xương kèm chèn ép thần kinh.
• Đau tâm lý (Psychogenic Pain): Là tình trạng đau mà nguyên nhân chính được xác định là do các yếu tố tâm lý, không có bằng chứng tổn thương thực thể rõ ràng. Các yếu tố tâm lý như lo âu, trầm cảm có thể làm tăng cường độ cảm nhận đau.
• Đau toàn bộ (Total Pain): Là một khái niệm toàn diện mô tả bản chất phức tạp của đau trong chăm sóc giảm nhẹ, bao gồm các khía cạnh thể chất, tâm lý, xã hội và tâm linh. Tất cả các khía cạnh này đều có thể ảnh hưởng đến cường độ và trải nghiệm đau của người bệnh.
  • Yếu tố tâm lý xã hội và tâm linh: Lo âu, trầm cảm, cô lập, mất ý nghĩa cuộc sống, sợ hãi cái chết có thể làm tăng cường độ cảm nhận đau và giảm ngưỡng chịu đựng của người bệnh.
• Tác động của lão hóa: Mặc dù ngưỡng đau không thay đổi đáng kể, nhưng người cao tuổi thường có khả năng định khu chính xác vị trí đau bị suy giảm. Hệ thống kiểm soát đau nội sinh hoạt động kém hiệu quả hơn do sự suy giảm các chất dẫn truyền thần kinh. Tiền sử đau của người bệnh và các tình trạng tâm thần (ví dụ: sa sút trí tuệ) có thể làm thay đổi cách biểu hiện và cảm nhận về đau, do đó, việc đánh giá cần được thực hiện cẩn trọng.