|
Dấu hiệu Charles Bell (thường gọi tắt là dấu hiệu Bell) là một triệu chứng lâm sàng kinh điển, có giá trị định khu cao trong thần kinh học, đặc biệt để chẩn đoán liệt dây thần kinh số VII ngoại biên (liệt mặt ngoại biên).
Dưới đây là cơ chế và ý nghĩa lâm sàng cụ thể để bác sĩ tiện giải thích cho sinh viên hoặc bệnh nhân:
1. Mô tả dấu hiệu
Khi bác sĩ yêu cầu bệnh nhân nhắm mắt:
-
Bên lành: Mắt nhắm kín bình thường.
-
Bên liệt: Mắt không nhắm kín được (hở mi - lagophthalmos). Đồng thời, bác sĩ sẽ thấy nhãn cầu bên đó di chuyển lên trên và ra ngoài, để lộ cũng mạc màu trắng (lòng trắng) ở khe mi.
2. Cơ chế (Tại sao lại có hiện tượng này?)
Dấu hiệu này thực chất là sự "vô tình để lộ" một phản xạ sinh lý bình thường của cơ thể:
-
Hiện tượng Bell (Bell's phenomenon): Ở người bình thường, mỗi khi nhắm mắt (kể cả khi ngủ), nhãn cầu đều có phản xạ tự động cuộn lên trên và ra ngoài. Đây là cơ chế bảo vệ giác mạc, giúp giác mạc được che phủ tốt hơn phía sau mi trên. Tuy nhiên, chúng ta không nhìn thấy được vì mi mắt đã đóng kín.
-
Trong liệt VII ngoại biên: Cơ vòng mi (Orbicularis oculi - do dây VII chi phối) bị liệt nên không đóng được mi mắt. Trong khi đó, cơ thẳng trên (Superior rectus - do dây III chi phối) vẫn hoạt động bình thường để kéo mắt lên.
-
$\rightarrow$ Kết quả: Mi mắt không đóng lại được để che đi nhãn cầu đang di chuyển $\rightarrow$ Chúng ta nhìn thấy rõ lòng trắng của mắt đang cuộn lên.
3. Ý nghĩa lâm sàng quan trọng
Dấu hiệu Charles Bell dương tính là "chìa khóa" để chẩn đoán phân biệt giữa Liệt VII ngoại biên và Liệt VII trung ương:
| Đặc điểm |
Liệt VII Ngoại biên (Peripheral) |
Liệt VII Trung ương (Central) |
| Dấu hiệu Charles Bell |
Dương tính (+) |
Âm tính (-) |
| Khả năng nhắm mắt |
Mắt nhắm không kín (Lagophthalmos) |
Mắt vẫn nhắm kín được bình thường |
| Vùng mặt ảnh hưởng |
Liệt toàn bộ một bên mặt (cả trên và dưới) |
Chỉ liệt 1/4 dưới của mặt (vùng trán và mắt được bảo tồn*) |
| Cơ chế thần kinh |
Tổn thương tại nhân hoặc dây thần kinh VII |
Tổn thương bán cầu não đối bên |
*(Lý do: Nhân vận động dây VII chi phối vùng mặt trên (trán, mắt) nhận tín hiệu từ cả hai bán cầu não, nên nếu một bên bán cầu bị tổn thương (tai biến), bên còn lại vẫn bù trừ được, giúp bệnh nhân vẫn nhăn trán và nhắm mắt được.)
Tóm lại:
Thấy dấu hiệu Charles Bell (+), bác sĩ có thể yên tâm định hướng tổn thương nằm ở ngoại biên (viêm dây thần kinh do lạnh, Zona, chấn thương xương đá...) hơn là đột quỵ não.
|
