|
2.2.1 Phân loại theo vị trí tổn thương
Liệt mặt có thể do tổn thương dây thần kinh số VII ở nhiều vị trí khác nhau, từ trong sọ não cho đến ngoài hộp sọ. Dựa vào vị trí tổn thương, chúng ta có thể phân loại nguyên nhân liệt mặt như sau:
2.2.1.1 Tổn thương trong sọ:
- Tai biến mạch máu não: Đây là nguyên nhân gây liệt mặt trung ương (thường chỉ ảnh hưởng nửa mặt dưới đối bên), thường kèm theo liệt nửa người cùng bên với liệt mặt.
- U của hệ thần kinh trung ương: Các khối u trong não (ví dụ: u thân não, u góc cầu tiểu não) có thể chèn ép hoặc xâm lấn vào đường dẫn truyền hoặc nhân dây thần kinh số VII, gây liệt mặt trung ương hoặc ngoại biên tùy vị trí tổn thương.
- U dây thần kinh thính giác: U dây thần kinh số VIII (u bao dây thần kinh tiền đình - thính giác) có thể chèn ép vào dây thần kinh số VII khi đi chung trong ống tai trong hoặc ở góc cầu tiểu não, gây liệt mặt ngoại biên.
2.2.1.2 Tổn thương trong xương thái dương:
- Liệt mặt vô căn (liệt mặt Bell): Đây là nguyên nhân phổ biến nhất của liệt mặt ngoại biên cấp tính, thường được cho là do tái hoạt virus (ví dụ: Herpes simplex virus type 1) gây viêm và phù nề dây thần kinh số VII trong ống Fallop.
- Zona hạch gối (hội chứng Ramsay Hunt): Do virus Varicella Zoster gây ra, thường kèm theo đau tai dữ dội, nổi mụn nước ở tai (có thể cả vòm miệng, họng) và đôi khi có giảm thính lực hoặc chóng mặt.
- Nhiễm khuẩn tai giữa biến chứng: Viêm tai giữa cấp hoặc mạn tính nặng có thể lan đến dây thần kinh số VII, gây liệt mặt ngoại biên.
- Chấn thương (do phẫu thuật, vỡ xương thái dương): Chấn thương vùng đầu mặt (ví dụ: vỡ xương thái dương) hoặc chấn thương do phẫu thuật (ví dụ: phẫu thuật tai, xương chũm) có thể gây tổn thương dây thần kinh số VII.
- U dây thần kinh mặt: Khối u lành tính hoặc ác tính phát triển từ dây thần kinh số VII (ví dụ: u bao dây thần kinh mặt) có thể gây liệt mặt ngoại biên.
- Nhiễm trùng: Một số bệnh nhiễm trùng khác như bệnh Lyme, nhiễm mononucleosis (EBV), HIV, giang mai, lao cũng có thể gây liệt mặt ngoại biên.
2.2.1.3 Tổn thương ngoài xương thái dương:
- U tuyến mang tai: Khối u tuyến mang tai (lành tính hoặc ác tính) có thể chèn ép hoặc xâm lấn vào dây thần kinh số VII khi nó đi qua tuyến, gây liệt mặt ngoại biên.
2.2.1.4 Bệnh hệ thống:
- Sarcoidosis: Là một bệnh viêm mạn tính đa hệ thống, có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh (neurosarcoidosis), gây liệt mặt ngoại biên (thường có thể là cả hai bên).
- Bệnh đa dây thần kinh: Các bệnh đa dây thần kinh (ví dụ: Hội chứng Guillain-Barré) gây tổn thương nhiều dây thần kinh ngoại biên, bao gồm cả dây thần kinh số VII, có thể gây liệt mặt (thường là liệt mặt hai bên).
- Xơ cứng rải rác: Bệnh tự miễn ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương, có thể gây liệt mặt trung ương hoặc ngoại biên tùy vị trí tổn thương.
- Bệnh đái tháo đường: Biến chứng thần kinh do đái tháo đường có thể gây tổn thương dây thần kinh số VII, dẫn đến liệt mặt ngoại biên.
|
