4.5.1.    Yếu cơ
Yếu cơ có thể do bệnh lý thần kinh vận động trung ương (tầng cao), thần kinh vận động ngoại biên (tầng thấp) hoặc bệnh lý tại cơ ở chi dưới.
Đối với nguyên nhân thần kinh vận động trung ương, do yếu các nhóm cơ gấp đùi và co cứng cơ duỗi, người bệnh gặp khó khăn trong việc nâng chân, dẫn đến hiện tượng bàn chân rớt với ngón chân chà sát xuống đất khi di chuyển. Quan sát giày có thể ghi nhận dấu mòn ở mũi giày. Dáng đi biểu hiện bằng động tác nghiêng người và quét chân thành vòng tròn (dáng đi liệt nửa người). Dáng đi liệt nửa người (xem bên dưới) là một ví dụ điển hình cho loại rối loạn dáng đi này.
Trong trường hợp tổn thương thần kinh vận động ngoại biên (tầng thấp), bệnh nhân có hiện tượng bàn chân rớt. Để bù trừ, người bệnh sẽ cố gắng nâng đùi cao và nhấc từng bước đi khó khăn (dáng đi nhấc cao gối hay steppage gait). Dáng đi bàn chân rớt (xem bên dưới) là đặc trưng của nhóm này.
Đối với yếu cơ gốc chi (vùng chậu/đùi), người bệnh sẽ sử dụng nhóm cơ thân để hỗ trợ, tạo dáng đi lắc lư (dáng đi vịt hay waddling gait). Dáng đi yếu cơ gốc chi (xem bên dưới) là đặc trưng của nhóm này.
4.5.2.    Co cứng cơ
Tình trạng co cứng – tăng trương lực cơ là một trong những dấu hiệu của bệnh lý thần kinh vận động trung ương (tầng cao), gợi ý nguyên nhân từ tủy sống và não bộ. Dáng đi cứng và từng bước nhỏ. Chân và bàn chân di chuyển nguyên khối, không tự nhiên; các ngón chân có thể gập vào trong và khi đi gây quệt trên nền đất.
4.5.3.    Rối loạn cảm giác bản thể sâu
Cảm giác bản thể sâu (proprioception) cho phép xác định các tư thế của chi – khớp trong mối tương quan với không gian bên ngoài. Sự rối loạn, mất hoặc giảm cảm giác bản thể sâu cũng gây rối loạn nặng nề về dáng đi và thăng bằng. Bệnh nhân sẽ lo sợ té ngã khi cần phải di chuyển ban đêm (khi khả năng quan sát bị giới hạn do thiếu ánh sáng hoặc tầm nhìn kém). Các tổn thương vùng bó sau của tủy sống, rối loạn chuyển hóa đái tháo đường, viêm đa dây thần kinh ngoại biên, hoặc một số tổn thương vỏ não là nguyên nhân của rối loạn này. Dáng đi mất cảm giác (sensory ataxia) là đặc trưng của nhóm này (xem bên dưới).
4.5.4.    Rối loạn vận động ngoại tháp
Nhóm này bao gồm các loại rối loạn vận động không theo chu kỳ (múa giật, múa vờn, loạn trương lực cơ) và theo chu kỳ (các thể run). Bệnh nhân thường có biểu hiện vận động ngoại tháp ở các chi trên, giúp gợi ý nhóm bệnh này. Rối loạn chính là sự chậm vận động (bradykinesia), cứng đờ (rigidity) và mất ổn định tư thế, dẫn đến rối loạn thăng bằng và dáng đi. Biểu hiện lâm sàng thể hiện bằng bước đi ngắn, tăng trương lực cơ, giảm động tác đồng vận của bên đối diện (giảm đánh tay), run khi nghỉ ở tay – chân. Dáng đi Parkinson (xem bên dưới) là điển hình của nhóm này.
4.5.5.    Mất điều hòa tiểu não
Tiểu não là một trung tâm thần kinh quan trọng trong việc điều khiển, huy động và phối hợp giữa các nhóm cơ, hoạt động đồng vận khi di chuyển và giữ thăng bằng. Khi có tổn thương vùng tiểu não, các động tác thay đổi tư thế đột ngột, như chuyển từ ngừng sang chuyển động hoặc ngược lại, sẽ trở nên khó khăn. Các động tác cần huy động nhiều khớp và cơ sẽ trở nên khó khăn hơn, tạo ra những cử động bất thường. Đối với dáng đi, người bệnh sẽ đi loạng choạng, lảo đảo, bước chân dang rộng như người say rượu. Khả năng định vị chính xác trong không gian cũng bị ảnh hưởng.
4.5.6.    Mất điều hòa tiền đình ngoại biên
Tiền đình ngoại biên đóng vai trò cung cấp thông tin cảm nhận về vị trí cơ thể trong không gian ba chiều. Các tổn thương vùng ốc tai – tiền đình hoặc viêm dây thần kinh tiền đình sẽ gây ảnh hưởng đến tín hiệu gửi về thần kinh trung ương, gây ra thông tin sai lệch về cảm nhận vị trí cơ thể trong không gian, thể hiện ra ngoài bằng cảm giác chóng mặt – xoay vòng, dấu rung giật nhãn cầu (nystagmus). Các động tác thích nghi chủ động của cơ thể có thể làm nặng thêm tình trạng mất thăng bằng và gây té ngã.
4.5.7.    Rối loạn thùy trán
Thùy trán chịu trách nhiệm lập trình các cử động cơ chủ ý cũng như các động tác thăng bằng có ý thức. Các nguyên nhân gây tổn thương thùy trán bao gồm nhồi máu, xuất huyết hoặc thoái hóa não. Một số thể bệnh của nhóm này bao gồm:
•    Khó khăn trong khởi động dáng đi (gait initiation failure), với bước ngắn ban đầu, sau vài bước có thể đi lại bình thường.
•    Dáng đi thận trọng (cautious gait): bước ngắn nhưng dang rộng diện tích hai bàn chân, như thể người đang đi trên mặt phẳng trơn.
•    Dáng đi thùy trán (frontal gait disorder) hoặc mất vận động dáng đi (gait apraxia): biểu hiện khó khăn khi đi đứng với cảm giác do dự, đi không thăng bằng, không muốn đi, bước nhỏ và hẹp. Dáng đi này tương tự các trường hợp bệnh nhân cao tuổi có rối loạn dáng đi vô căn.
4.5.8.    Run tư thế
Rối loạn dáng đi trong bệnh cảnh run tư thế (orthostatic tremor) là một tình trạng đặc biệt. Triệu chứng rối loạn thăng bằng tăng lên khi người bệnh đứng, với cảm giác chân bị run và không điều khiển chính xác. Run này thường có tần số rất cao, có thể không nhìn thấy rõ nhưng cảm nhận được. Việc xác định nguyên nhân cần dựa trên cách tiếp cận chẩn đoán các bệnh lý gây run.
4.5.9.    Tâm lý (Rối loạn dáng đi chức năng)
Nguyên nhân này được xem xét khi không có bất thường thực thể nào có thể giải thích được tình trạng rối loạn dáng đi và thăng bằng, và các nguyên nhân khác đã được loại trừ. Dáng đi thường có hình thức kỳ lạ, không phù hợp với các kiểu rối loạn dáng đi thần kinh học điển hình, không nhất quán và có thể thay đổi. Có thể kèm theo tăng trương lực cơ hoặc giảm sự đồng vận của các nhóm cơ phối hợp, nhưng không theo một mô hình bệnh lý cụ thể.
4.5.10.    Rối loạn tri giác
Tất cả các nguyên nhân gây rối loạn tri giác đều có thể biểu hiện bằng tình trạng rối loạn thăng bằng và dáng đi. Bệnh nhân có thể té ngã mà không có động tác chống đỡ bảo vệ phần đầu, ví dụ như trong động kinh, hôn mê, choáng do hạ huyết áp, hoặc rối loạn nhịp tim chậm.