1. Run sinh lý tăng cường (accentuated physiologic tremor)

Ở trạng thái bình thường, mọi động tác của cơ thể đều kèm theo một mức độ run nhất định được gọi là run sinh lý. Hiện tượng này xuất hiện do sự co cơ đồng thời và luân phiên của các nhóm cơ đối vận nhằm duy trì một bộ phận cơ thể ở một tư thế nhất định trong không gian, do đó run sinh lý được xếp vào nhóm run tư thế (postural tremor). Run sinh lý có tần số cao (khoảng 8-12 Hz hoặc chu kỳ/giây) với biên độ rất nhỏ nên hầu như không thể nhận thấy trong các hoạt động sinh hoạt hằng ngày.

Có nhiều yếu tố sinh lý và bệnh lý có thể làm tăng biên độ của loại run này khiến nó biểu hiện rõ trên lâm sàng, thông thường là thông qua cơ chế cường hoạt động hệ giao cảm⁴.

• Các thuốc làm tăng hoạt động giao cảm: Thuốc đồng vận beta (terbutaline, isoproterenol, salbutamol), epinephrine, amphetamine, thuốc ức chế tái hấp thu chọn lọc serotonin (SSRI), thuốc chống trầm cảm ba vòng, levodopa, nicotine, các dẫn xuất xanthine như theophylline, corticosteroid, hormone tuyến giáp, verapamil và caffeine.
• Trạng thái tâm lý và thể chất: Lo âu, căng thẳng, kích thích, bứt rứt, mỏi cơ, rối loạn giấc ngủ.
• Hạ đường huyết: Kích thích phản ứng bù trừ gây tăng tiết epinephrine (adrenaline).
• Bệnh lý nội tiết: Cường giáp, viêm tuyến giáp cấp, bệnh Basedow.
• Sốt và phản ứng viêm: Do bất kỳ nguyên nhân nào gây ra hội chứng đáp ứng viêm toàn thân (bao gồm cả tác nhân nhiễm trùng và không nhiễm trùng).
• Hội chứng cai: Cai rượu, cai thuốc lá và các chất gây nghiện khác.
• Các loại thuốc và độc chất gây tăng run sinh lý qua các cơ chế khác: Lithium, valproate, bromides, thủy ngân, chì, arsenic.

Run sinh lý tăng cường là nguyên nhân thường gặp nhất của thể lâm sàng run tư thế và run động tác. Do vậy, khi tiếp cận thể lâm sàng này, người thầy thuốc cần đánh giá toàn diện để loại trừ các nguyên nhân hệ thống và do thuốc kể trên trước khi nghĩ đến các bệnh lý thần kinh thực thể thực sự.

2. Run do nguyên nhân tâm lý (Run chức năng)

Việc phân biệt giữa run do nguyên nhân tâm lý (hiện nay thường gọi là run chức năng - functional tremor) với các thể run thực thể khác thường rất phức tạp. Đặc trưng của thể bệnh này là tính chất không hằng định của triệu chứng: xuất hiện đột ngột, biến mất nhanh và tái phát không theo quy luật, biên độ và tần số run không đồng nhất. Triệu chứng run thường liên quan chặt chẽ đến các biến cố tâm lý hoặc stress mà người bệnh đang trải qua. Do tính chất phức tạp trong chẩn đoán, tỷ lệ hiện mắc của thể bệnh này hiện chưa có số liệu báo cáo chính thức và thống nhất.

Các đặc điểm lâm sàng gợi ý run do nguyên nhân tâm lý:

• Khởi phát đột ngột và tiến triển đạt mức độ tối đa nhanh chóng.
• Không kèm theo các dấu hiệu tổn thương thần kinh thực thể khu trú khác.
• Đặc điểm của run (tần số, biên độ, hướng run) thay đổi liên tục, không hằng định trong quá trình thăm khám.
• Thường đi kèm nhiều triệu chứng cơ năng đa dạng và rối loạn thần kinh thực vật, tạo nên một bệnh cảnh lâm sàng không điển hình.
• Không ghi nhận bất kỳ bất thường thực thể nào trên các xét nghiệm sinh hóa, huyết học và chẩn đoán hình ảnh hệ thần kinh.
• Có tiền sử hoặc bệnh sử liên quan đến các rối loạn tâm lý, tâm thần (như trầm cảm, lo âu, rối loạn dạng cơ thể).
• Có thể đi kèm với biểu hiện rối loạn thăng bằng hoặc dáng đi kiểu chức năng (không do tổn thương tiểu não hay tiền đình).
• Có đáp ứng với điều trị bằng giả dược (placebo); triệu chứng có thể tự thuyên giảm rồi tự tái phát.
• Tình trạng run tăng lên khi người bệnh tập trung chú ý vào triệu chứng và giảm rõ rệt hoặc biến mất hoàn toàn khi bị phân tâm (distraction) bởi các nghiệm pháp phối hợp vận động khác.
• Không đáp ứng với các thuốc điều trị run thực thể đặc hiệu (như thuốc chẹn beta hoặc primidone).