Nghiệm pháp lo âu xương bánh chè
Mô tả: Bệnh nhân nằm ngửa, đầu gối hơi gập (thường 20–30°). Người thăm khám dùng hai tay tạo áp lực, đẩy xương bánh chè theo hướng từ trong ra ngoài (sang bên), đồng thời yêu cầu bệnh nhân co cơ tứ đầu đùi. Nghiệm pháp được coi là dương tính nếu bệnh nhân biểu lộ sự lo lắng, sợ hãi (apprehension), chủ động kháng lại động tác hoặc từ chối co cơ tứ đầu đùi do dự đoán sẽ đau hoặc bán trật khớp.
Nguyên nhân: • Mất vững xương bánh chè (bao gồm bán trật hoặc trật khớp xương bánh chè tái phát)
Cơ chế: Xương bánh chè bình thường nằm trong rãnh xương bánh chè-đùi, trượt lên xuống qua rãnh này khi gập và duỗi khớp gối. Xương bánh chè được giữ vững trong rãnh bởi một hệ thống gân và dây chằng phức tạp, bao gồm gân cơ tứ đầu đùi, dây chằng bánh chè và các cấu trúc hỗ trợ khác (đặc biệt là dây chằng chè-đùi trong). Nếu bất kỳ cấu trúc nào trong số này bị tổn thương hoặc lỏng lẻo, xương bánh chè sẽ dễ bị di lệch ra ngoài hơn, điều này có thể gây đau và mất vững. Bằng cách đẩy xương bánh chè sang bên (ra ngoài), người thăm khám cố ý gây di lệch xương bánh chè ra khỏi rãnh. Khi bệnh nhân co cơ tứ đầu đùi (cơ này kéo xương bánh chè về phía gần), sự di lệch sẽ trở nên trầm trọng hơn và gây đau đớn, từ đó kích hoạt phản ứng lo lắng hoặc sợ hãi.
Ý nghĩa lâm sàng: Bằng chứng về giá trị của nghiệm pháp lo âu xương bánh chè như một công cụ chẩn đoán mất vững xương bánh chè còn hạn chế. Một nghiên cứu nhỏ đã chỉ ra độ nhạy chỉ 39%. Tuy nhiên, trong bối cảnh cấp tính, các phương pháp chẩn đoán hình ảnh như chụp X-quang thường quy và CT là các xét nghiệm tĩnh, thường có giá trị hạn chế. Mặc dù MRI có khả năng đánh giá chi tiết cấu trúc mô mềm, nhưng lại đắt tiền hơn, ít sẵn có hơn và cũng có những hạn chế nhất định trong việc đánh giá động học của mất vững xương bánh chè. Do đó, khám lâm sàng vẫn giữ vai trò quan trọng. Một nghiệm pháp mới hơn, được gọi là nghiệm pháp lo âu xương bánh chè động (Dynamic Patellar Apprehension Test) để đánh giá mất vững xương bánh chè ra ngoài, đã cho thấy độ nhạy và độ đặc hiệu tốt hơn.
