4.5 Tổng hợp khuyến nghị cho phân tích bảng 2×2
Dựa trên các phân tích và so sánh trong chương, Newman đưa ra các khuyến nghị sau đây cho việc chọn phương pháp ước lượng và kiểm định OR từ một bảng 2×2 không phân tầng:
- Phương pháp chính xác có điều kiện (Exact Conditional): Nên ưu tiên khi cỡ mẫu nhỏ hoặc có ô kỳ vọng nhỏ (expected < 5). Được coi là "tiêu chuẩn vàng" (gold standard) cho các bảng 2×2 nhỏ, nhưng có thể bảo thủ (conservative). Kiểm định chính xác Fisher thường được sử dụng trong tình huống này.
- Xấp xỉ Cornfield: Là lựa chọn thay thế tuyệt vời cho phương pháp chính xác, cho kết quả rất gần với chính xác mà ít tốn kém tính toán hơn. Đặc biệt hữu ích khi muốn có khoảng tin cậy chính xác mà không cần giải các phương trình siêu bội không trung tâm một cách trực tiếp.
- Phương pháp tiệm cận có điều kiện (Kiểm định chi bình phương Pearson): Phù hợp cho mẫu lớn, đặc biệt khi mục tiêu chính là kiểm định H₀: OR = 1. Kiểm định này có thể được hiệu chỉnh liên tục (continuity correction) để cải thiện độ chính xác.
- Phương pháp tiệm cận không điều kiện (Wald/logit): Đơn giản và trực quan nhất, cung cấp trực tiếp ước lượng OR và khoảng tin cậy. Cần thận trọng khi có ô nhỏ (tần số bằng 0 đặc biệt gây vấn đề). Công thức phương sai 4.2 rất dễ nhớ: "tổng nghịch đảo các tần số".
Trong thực hành, các nhà dịch tễ học thường bắt đầu với phương pháp tiệm cận không điều kiện cho khoảng tin cậy, sử dụng kiểm định chi bình phương Pearson để kiểm định giả thuyết, và chuyển sang phương pháp chính xác hoặc xấp xỉ Cornfield khi dữ liệu thưa (sparse).
(Nguồn: Newman SC. Biostatistical Methods in Epidemiology. Wiley, 2001. Chương 4, tr.112-118.)
