Tràn dịch màng phổi lành tính

Tràn dịch màng phổi một bên thường đòi hỏi sự đánh giá kỹ lưỡng hơn so với tràn dịch màng phổi hai bên và cần thực hiện các thăm dò cận lâm sàng chuyên sâu nhằm loại trừ nguyên nhân ác tính. Các nguyên nhân lành tính thường gặp bao gồm: viêm phổi (tràn dịch cạnh viêm phổi), nhồi máu phổi, suy tim (có thể gây tràn dịch một bên hoặc hai bên), xơ gan, bệnh thận, viêm tụy, áp xe dưới hoành, sau chấn thương, sau phẫu thuật tim mạch và các bệnh lý viêm nhiễm khác. Chẩn đoán không thể chỉ dựa vào một phim X-quang ngực đơn thuần; khai thác bệnh sử và thăm khám lâm sàng đóng vai trò đặc biệt quan trọng.
-Tràn dịch màng phổi liên quan đến nhiễm trùng (ví dụ: tràn dịch cạnh viêm phổi) thường có hình ảnh đông đặc nhu mô phổi có thể quan sát rõ ngay phía trên vùng tràn dịch hoặc ở bất kỳ vị trí nào khác trên phim X-quang ngực.
-Nhồi máu phổi có thể đi kèm với đông đặc và hình ảnh điển hình là dấu hiệu Hampton hump (hình cái nêm). Tuy nhiên, dấu hiệu này rất hiếm gặp và phần lớn các phim X-quang ngực trong trường hợp này là bình thường hoặc không đặc hiệu. Trong chấn thương, tràn máu màng phổi thường cần được đánh giá kết hợp với các dấu hiệu lâm sàng và hình ảnh học khác như: gãy xương sườn lân cận hoặc tràn khí màng phổi. Mủ màng phổi (empyema) có thể gây tràn dịch màng phổi khu trú hoặc tự do. Khi khu trú, dịch mủ thường được bao bọc, cố định và biểu hiện ở ngoại vi. Mủ màng phổi có thể chiếm một phần hoặc toàn bộ khoang màng phổi và thường đi kèm với dày màng phổi. Các tổn thương này thường chỉ được đánh giá chính xác bằng siêu âm và chụp cắt lớp vi tính (CT scan). Các nguyên nhân lành tính một bên thường gặp khác, đặc biệt ở bên phổi trái, bao gồm: viêm tụy, sau phẫu thuật bắc cầu mạch vành. Trong những trường hợp sau phẫu thuật bắc cầu mạch vành, hình ảnh tràn dịch màng phổi có thể kéo dài đến vài tuần sau phẫu thuật, và nếu có dày màng phổi đáng kể, dịch có thể tiết dai dẳng hơn. Các nguyên nhân ít gặp hơn bao gồm hội chứng Meigs (u xơ buồng trứng lành tính, cổ trướng và tràn dịch màng phổi, thường ở bên phải nhưng cũng có thể ở bên trái hoặc hai bên) và hội chứng móng vàng (yellow nail syndrome).

Tràn dịch màng phổi phải kèm theo đông đặc vùng giữa phổi phải.
 

Mủ màng phổi (Empyema). Màng phổi mờ và tăng đậm độ. Hình ảnh này có thể biểu hiện dưới dạng khu trú, trong đó dịch mủ bị giới hạn và không chiếm hết toàn bộ khoang màng phổi.
 

Tràn dịch màng phổi ác tính

Tràn dịch màng phổi một bên thường gợi ý một bệnh lý ác tính. Do đó, nếu chưa có bằng chứng rõ ràng về tràn dịch màng phổi do nhiễm trùng hoặc nhồi máu phổi, cần theo dõi sát hoặc thực hiện thêm các thăm dò cận lâm sàng khác để chẩn đoán. Đối với tràn dịch màng phổi lượng vừa hoặc lượng nhiều, đặc biệt khi chưa rõ nguyên nhân, cần thực hiện chọc dò màng phổi chẩn đoán để lấy dịch xét nghiệm (tế bào học, sinh hóa, vi sinh). Nếu tràn dịch gây khó thở đáng kể, có thể xem xét dẫn lưu màng phổi điều trị để giảm triệu chứng. Dẫn lưu dịch cho phép xác định các bệnh lý nền tại phổi và màng phổi vốn bị che mờ bởi tràn dịch. Tràn dịch màng phổi ác tính có thể có biểu hiện tương tự như một trường hợp lành tính, nhưng có một số dấu hiệu hình ảnh học gợi ý chẩn đoán ác tính.
-Mất thể tích phổi kèm theo tràn dịch cần nghĩ đến bệnh ác tính cho đến khi xác định được nguyên nhân khác. Tình trạng này có thể do sự thay đổi cấu trúc màng phổi bởi ung thư di căn màng phổi hoặc bệnh ác tính tại màng phổi (ví dụ: ung thư trung biểu mô màng phổi - mesothelioma), hoặc do tắc nghẽn phế quản bởi khối u.
-Tổn thương dạng khối tại màng phổi (pleural mass/nodule) hoặc dày màng phổi không đều, có nốt (nodular/irregular pleural thickening) là những dấu hiệu hình ảnh học rất gợi ý bệnh ác tính. Sự hiện diện đồng thời của di căn phổi hoặc xương càng củng cố chẩn đoán ác tính.

Hình ảnh tràn dịch màng phổi một bên, sau khi dẫn lưu cho thấy một khối u.