Ngứa là một triệu chứng phàn nàn về da thường gặp nhất ở người cao tuổi[18]. Nguyên nhân gây ngứa thường đa dạng, khiến việc chẩn đoán trở nên không đơn giản. Về thực hành, chúng ta nên sử dụng cách tiếp cận hệ thống, phối hợp với khám da và quan sát sang thương da để hỗ trợ chẩn đoán. Để tiếp cận triệu chứng ngứa – dị cảm tại da, có thể tham khảo thêm bài riêng. Trong tài liệu này, các nguyên nhân gây ngứa có thể được phân loại dựa trên sự hiện diện của sang thương da nguyên phát:
• Ngứa có kèm sang thương da: Các sang thương da nguyên phát là căn cứ để xác định nguyên nhân (thuộc thể dị cảm da nhóm 1), bao gồm các bệnh lý da như khô da, viêm da tiết bã, viêm nang lông, nhọt cụm, viêm mô tế bào, herpes zoster[19]. Bên cạnh đó, các thương tổn thứ phát do gãi cũng phần nào làm phức tạp thêm biểu hiện của da, ví dụ như: lichen hóa da, vết trầy xước da, nhiễm trùng, ban đỏ da[20]. Mặc dù ít gặp hơn, thuốc cũng là một trong những nguyên nhân gây ngứa cần được quan tâm, đặc biệt ở người cao tuổi do số lượng thuốc họ thường sử dụng rất nhiều và phức tạp[21].
• Ngứa không kèm sang thương da: Có thể là biểu hiện của một tình trạng bệnh nền toàn thân (thể dị cảm da nhóm 2), chẳng hạn như lymphoma, ung thư máu, thiếu sắt, rối loạn chức năng tuyến giáp, rối loạn chức năng gan, suy thận, hội chứng nhiễm siêu vi trên bệnh cảnh suy giảm miễn dịch tương đối ở người lớn tuổi[22].
Đối với trường hợp nguyên nhân gây ngứa còn chưa rõ ràng, chúng ta cần phải thực hiện các thăm khám và xét nghiệm chuyên sâu một cách đầy đủ và toàn diện.
Về mặt khám lâm sàng, bên cạnh việc quan sát và phân biệt các sang thương da tại vùng ngứa, chúng ta cũng cần đánh giá các hệ cơ quan khác có thể liên quan như tuyến giáp, gan, thận, hạch vùng, mạch máu, thần kinh. Lưu ý rằng, lông, tóc, móng là các phần phụ của da, do vậy các biểu hiện tại lông, tóc, móng cũng phản ánh phần nào nguyên nhân gây bệnh tại da.
Về mặt điều trị, phương pháp điều trị cần hướng đến giải quyết nguyên nhân chính gây ngứa. Thông thường ở người cao tuổi, ngứa thường có liên quan đến tình trạng khô da do mất lớp lipid của da. Sử dụng các sản phẩm làm mềm da có thể là biện pháp điều trị thử nghiệm ban đầu. Hiện số lượng sản phẩm trên thị trường rất đa dạng; tùy theo bối cảnh từng người, chúng ta có thể giới thiệu sản phẩm phù hợp. Có thể phải thử nhiều loại khác nhau trước khi chọn được sản phẩm thích hợp. Cũng cần lưu ý rằng thuốc thoa làm mất lớp lipid của da (dùng trong trị mụn như lưu huỳnh, xà phòng trị mụn...) có thể làm nặng thêm tình trạng khô da.
Một hướng điều trị ngứa khác là sử dụng các chất kích thích da làm mất đi cảm giác ngứa (gây cảm giác nóng – lạnh để làm phân tán cảm giác ngứa). Cơ chế này tương tự với phản xạ gãi ngứa (dùng tay gãi). Các nhóm chất có thể sử dụng bao gồm menthol, camphor, eucalyptol, phenol sẽ tạo cảm giác lạnh ở da. Một số nhóm chất khác có tác dụng gây tê da như lidocaine, hoặc capsaicin gây cảm giác nóng/kích ứng da ban đầu, cũng có thể được sử dụng.