Tràn dịch màng phổi là một bệnh lý phổ biến. Sau khi thu thập bệnh sử và thăm khám lâm sàng, các phương tiện chẩn đoán hình ảnh (như X-quang ngực, siêu âm màng phổi) thường được chỉ định để xác định sự hiện diện của tràn dịch màng phổi. Khi đã xác định có tràn dịch, đặc biệt là tràn dịch lượng trung bình hoặc nhiều, thủ thuật chọc dịch màng phổi (thoracentesis) thường được chỉ định. Thủ thuật này không chỉ giúp giảm nhẹ triệu chứng mà còn là một bước quan trọng để phân tích dịch, từ đó xác định dịch màng phổi là dịch thấm hay dịch tiết. Việc phân loại này, cùng với các xét nghiệm khác của dịch màng phổi, có ý nghĩa then chốt trong việc xác định nguyên nhân gây bệnh (Bảng 1).
|
Dịch thấm (thường liên quan đến các yếu tố toàn thân, màng phổi thường không có tổn thương nguyên phát) |
Dịch tiết (thường liên quan đến các yếu tố tại màng phổi hoặc bệnh lý viêm nhiễm/ác tính tại phổi/màng phổi) |
|
|
Bảng 1. Các nguyên nhân thường gặp của tràn dịch màng phổi.
Các phương tiện chẩn đoán hình ảnh, đặc biệt là X-quang ngực, đóng vai trò quan trọng trong việc xác định sự hiện diện, ước lượng thể tích dịch và gợi ý nguyên nhân, bổ sung cho các phát hiện lâm sàng.
Hình ảnh kinh điển của tràn dịch màng phổi trên phim X-quang ngực là tình trạng mờ đáy phổi, làm mất góc sườn hoành (còn gọi là tù góc sườn hoành). Khi thể tích dịch ít, việc nhận biết hình ảnh này là tràn dịch hay do dày một phần màng phổi trở nên khó khăn. Trong trường hợp này, việc so sánh với phim chụp trước đó có ý nghĩa quan trọng. Nếu hình ảnh này cố định và không có sự thay đổi đáng kể, cần nghĩ nhiều đến dày màng phổi. Nếu vẫn chưa chắc chắn, cần chỉ định siêu âm màng phổi, đây là một phương pháp cận lâm sàng có độ nhạy cao trong chẩn đoán tràn dịch.
Trong trường hợp tràn dịch thể tích trung bình, thường dễ dàng xác định trên phim bằng một hình ảnh đường cong dịch có bờ lõm hướng lên trên (Hình 1, Hình 2). Tình trạng này thường kèm theo các dấu hiệu và triệu chứng lâm sàng rõ rệt.
Nếu tràn dịch thể tích nhiều, có thể gây mờ toàn bộ bên lồng ngực tương ứng. Cần phân biệt với xẹp phổi hoàn toàn, trong đó hình ảnh trung thất không bị đẩy lệch về bên lành. Ngược lại, trong tràn dịch, trung thất bị đẩy lệch về bên đối diện do hiệu ứng khối choán chỗ (Hình 3).
Hình 1. Vùng dưới phổi trái có hình ảnh mờ trắng. Phía trên vùng mờ trắng này có một đường cong. Mất bờ tim trái, góc sườn hoành và vòm hoành.
Hình 2. Tràn dịch màng phổi phải thể tích trung bình. Hình ảnh tù góc sườn hoành, có đường cong dịch với bờ lõm hướng lên trên, mờ nhu mô phổi và vòm hoành bên phải.
Hình 3. Tràn dịch màng phổi phải thể tích nhiều. Hình ảnh trung thất bị đẩy lệch sang bên đối diện.
