Sự xuất hiện của các nốt trên phim X-quang ngực có thể do nhiều nguyên nhân bệnh lý. Một nốt phổi (pulmonary nodule) thường được định nghĩa là một tổn thương tròn hoặc bầu dục, có đường kính dưới 3 cm, được bao quanh bởi nhu mô phổi và không liên quan đến xẹp phổi, hạch to hay tràn dịch màng phổi. Các tổn thương có đường kính lớn hơn 3 cm được phân loại là khối (mass). Tuy nhiên, việc xác định chính xác nguyên nhân chỉ dựa vào phim X-quang đơn thuần thường khó khăn do hạn chế về độ nhạy và độ đặc hiệu. Mặc dù vậy, việc phát hiện các bất thường dạng nốt có thể gợi ý các chẩn đoán phân biệt phù hợp và là bước khởi đầu quan trọng. Các nốt không phải lúc nào cũng dễ dàng phát hiện, đặc biệt là các nốt nhỏ hoặc nằm ở vị trí khó quan sát (ví dụ: sau xương sườn, vùng đỉnh phổi, rốn phổi hoặc dưới cơ hoành). Chúng có thể xuất hiện dưới dạng đơn độc hoặc đa nốt. Sự hiện diện của các nốt có thể mang ý nghĩa lâm sàng quan trọng, từ lành tính đến ác tính. Tương tự như các dấu hiệu khác, kinh nghiệm quan sát và phân tích phim X-quang ngực một cách có hệ thống là yếu tố then chốt để phát hiện những thay đổi dù rất nhỏ. Việc phân tích phim X-quang ngực theo một cấu trúc hệ thống sẽ tăng khả năng phát hiện các bất thường, từ đó nâng cao sự tự tin và kinh nghiệm trong việc đọc phim. Cần lưu ý rằng, ngay cả khi các nốt dễ dàng nhận biết, việc phân tích từng bước vẫn cần được thực hiện để tránh bỏ sót các tổn thương khác.
Trong trường hợp nghi ngờ có nốt hoặc khi nốt đã được phát hiện trên phim nhưng chưa thể xác định chắc chắn, các phương pháp sau đây có thể hữu ích:
- So sánh phim hiện tại với các phim trước đó (nếu có) để đánh giá sự thay đổi theo thời gian (kích thước, hình dạng, số lượng). Sự ổn định về kích thước của nốt đặc (solid nodule) trong ít nhất 2 năm thường gợi ý bản chất lành tính.
- Đánh giá kỹ các vùng bị che khuất bởi cấu trúc xương (ví dụ: xương sườn, xương đòn, cột sống) để phân biệt nốt phổi thực sự với các tổn thương xương hoặc hình ảnh chồng mờ.
- Quan sát kỹ các vùng khó đánh giá như đỉnh phổi, rốn phổi, góc sườn-hoành và vùng sau tim để phát hiện các nốt bị che khuất.
- Nếu vẫn còn nghi ngờ hoặc cần đánh giá chi tiết hơn, nên tham khảo ý kiến bác sĩ chẩn đoán hình ảnh. Để đánh giá nốt phổi, bác sĩ chẩn đoán hình ảnh sẽ phân loại dựa trên nhiều đặc điểm, không chỉ giới hạn ở việc là nốt đơn độc hay đa ổ. Các đặc điểm quan trọng khác bao gồm: kích thước, hình dạng, bờ (nhẵn, thùy múi, tua gai), mật độ (đặc, bán đặc, kính mờ), sự hiện diện của vôi hóa (kiểu vôi hóa lành tính hay ác tính), và tốc độ phát triển. Chụp cắt lớp vi tính (CT scan) ngực là phương pháp chẩn đoán hình ảnh được ưu tiên để đánh giá chi tiết các nốt phổi phát hiện trên X-quang, nhằm xác định rõ hơn bản chất của chúng và đưa ra hướng xử trí phù hợp.