Tất cả các nguyên nhân gây tổn thương các thụ thể thần kinh cảm giác và các đường dẫn truyền thần kinh đều dẫn đến rối loạn cảm giác da. Bệnh nhân có thể mô tả các biểu hiện này ở nhiều mức độ khác nhau, bao gồm mất hoặc giảm cảm giác, tê bì, dị cảm (như cảm giác kiến bò, châm chích, nóng rát), ngứa và đau. Một số bệnh lý thường gặp có thể kể đến như viêm đa dây thần kinh ngoại biên do virus, do độc chất/thuốc, do các bệnh lý nội tiết (ví dụ: đái tháo đường); hoặc các tình trạng như chèn ép, chấn thương, nhiễm trùng, ngộ độc, viêm nhiễm các cấu trúc lân cận. Đặc điểm phân bố của dị cảm da thường tương ứng với vùng phân bố cảm giác của thần kinh. Dị cảm da có thể phân bố theo 3 dạng chính:
- Phân bố theo dây thần kinh trong bệnh lý đơn dây thần kinh ngoại biên. Các ví dụ điển hình bao gồm bệnh zona (Herpes zoster), thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng gây chèn ép rễ thần kinh, bệnh phong.
- Phân bố theo kiểu "găng tay – vớ" (đầu xa chi) trong bệnh lý đa dây thần kinh ngoại biên, thường gặp ở lòng bàn tay, lòng bàn chân. Điển hình là cảm giác tê bì bàn chân và cảm giác đi trên bông trong bệnh đái tháo đường, cũng như dị cảm, ngứa trong bệnh suy tĩnh mạch mạn tính chi dưới.
- Phân bố theo khoanh da (dermatome) trong các bệnh lý tủy sống. Bệnh nhân có thể than phiền về tình trạng mất cảm giác hoặc dị cảm tại một vùng da phân bố theo khoanh rõ ràng. Các nghiệm pháp khám thần kinh giúp định hướng vùng tổn thương.
Các bệnh lý mạch máu cũng là một nhóm nguyên nhân quan trọng ảnh hưởng đến sự nuôi dưỡng da, gây tổn thương thứ phát hệ thống thần kinh cảm giác và có thể gây ngứa da. Đặc điểm của ngứa do nguyên nhân mạch máu là triệu chứng thường xuất hiện ở vùng cơ thể được cung cấp máu bởi cùng một mạch máu. Do vậy, các thể bệnh ở vùng chi trên (tay – bàn tay) và chi dưới (chân – bàn chân) rất gợi ý đến nhóm nguyên nhân này. Các nhóm bệnh chính bao gồm:
- Viêm tắc động mạch do xơ vữa huyết khối.
- Suy tĩnh mạch mạn tính chi dưới.
- Viêm mao mạch trong các bệnh lý tự miễn hoặc do virus; co thắt mao mạch – tiểu động mạch (ví dụ: bệnh Raynaud); co mạch máu do lạnh, hoặc do rung động tần số cao (ví dụ: lái xe máy đường dài, sử dụng máy khoan, máy cắt bê tông).
Ngoài ra, một số nguyên nhân khác bao gồm hội chứng chèn ép thần kinh ngoại biên (ví dụ: hội chứng ống cổ tay). Khám lâm sàng chi tiết giúp chẩn đoán nhanh chóng thể bệnh trong phần lớn các trường hợp.
