Nhiều thế hệ bác sĩ khi bắt đầu hành nghề lâm sàng thường tiếp cận chẩn đoán dựa trên kinh nghiệm tích lũy mang tính thụ động: thực hành lâm sàng → nhận phản hồi từ người hướng dẫn → điều chỉnh hành vi theo lối mòn, mà thiếu đi một cơ sở lý luận vững chắc để tự giải đáp các câu hỏi cốt lõi: "Tại sao cần khai thác thông tin này?" hay "Tại sao phải định hướng chẩn đoán theo lộ trình này?".
                TIẾN TRÌNH CHẨN ĐOÁN LÂM SÀNG
                              │
         ┌────────────────────┼────────────────────┐
         ▼                    ▼                    ▼
Thu thập thông tin     Đối chiếu phân tích     Can thiệp lâm sàng
  (Từ người bệnh)     (Hệ thống tri thức)    (Điều trị/Xử trí)

Về bản chất, chẩn đoán lâm sàng là một tiến trình lý luận lâm sàng động (Dynamic Clinical Reasoning Process) của người thầy thuốc, được đặc trưng bởi ba giai đoạn cốt lõi:
1.    Thu thập dữ liệu lâm sàng từ người bệnh (bao gồm bệnh sử, tiền sử, triệu chứng cơ năng, triệu chứng thực thể và yếu tố dịch tễ).
2.    Đối chiếu, phân tích các dữ liệu đã thu thập với hệ thống tri thức y khoa tích lũy (mô hình bệnh học).
3.    Đề xuất các quyết định lâm sàng tiếp theo nhằm tối ưu hóa can thiệp và điều trị cho người bệnh (chỉ định cận lâm sàng hoặc thiết lập phác đồ xử trí).