Về bản chất, chẩn đoán lâm sàng là một quá trình lý luận động (Dynamic Reasoning Process) của người thực hành lâm sàng, được đặc trưng bởi ba giai đoạn cốt lõi:
1.   Thu thập dữ liệu từ người bệnh (bao gồm bệnh sử, tiền sử, triệu chứng thực thể và yếu tố dịch tễ).
2.   Đối chiếu và phân tích thông tin thu thập được với hệ thống tri thức bệnh học tích lũy của người thầy thuốc.
3.   Xây dựng kế hoạch hành động nhằm hướng tới các can thiệp xử trí và điều trị tối ưu cho người bệnh.

Quy luật phân bổ giá trị thông tin lâm sàng: Quy tắc 70/20/10
Trong bối cảnh y khoa hiện đại, có một quan niệm chưa thực sự toàn diện ở một số bác sĩ trẻ (đặc biệt là trong chuyên khoa Hồi sức tích cực - ICU) cho rằng: "Chẩn đoán y khoa phụ thuộc đến 90% vào cận lâm sàng". Nhận định này chỉ có phần phù hợp trong môi trường hồi sức cấp cứu, nơi bệnh nhân thường hôn mê, thở máy và không thể khai thác bệnh sử trực tiếp.
Tuy nhiên, tại các phòng khám ngoại trú và cơ sở chăm sóc sức khỏe ban đầu, giá trị thông tin chẩn đoán được phân bổ theo tỷ lệ kinh điển:
•   70% thông tin chẩn đoán đến từ việc KHAI THÁC BỆNH SỬ (Anamnesis): Kỹ năng hỏi bệnh tỉ mỉ, logic đóng vai trò quyết định đối với sự chính xác của chẩn đoán sơ bộ.
•   20% thông tin đến từ KHÁM THỰC THỂ (Physical Examination): Các nghiệm pháp khám lâm sàng giúp định khu tổn thương và củng cố các giả thuyết chẩn đoán.
•   10% thông tin đến từ CẬN LÂM SÀNG (Paraclinical Tests): Các xét nghiệm và thăm dò chức năng đóng vai trò xác nhận hoặc loại trừ giả thuyết ở giai đoạn sau.

Tiến trình chẩn đoán là một vòng lặp liên tục, được chuẩn hóa qua 6 bước sau:
 Bước 1: Xác định vấn đề sức khỏe (Nhận diện các triệu chứng cốt lõi)
                       │
                       ▼
 Bước 2: Thiết lập phổ giả thuyết chẩn đoán ban đầu (Chẩn đoán phân biệt sơ bộ)
                       │
                       ▼
 Bước 3: Thu thập thông tin bổ sung (Khai thác sâu bệnh sử, khám thực thể, dịch tễ)
                       │
                       ▼
 Bước 4: Kiểm định giả thuyết (Ứng dụng định lý Bayes để điều chỉnh xác suất lâm sàng)
                       │
                       ▼
 Bước 5: Vòng lặp phản hồi và hiệu chỉnh (Lặp lại Bước 3 và Bước 4 khi cần thiết)
                       │
                       ▼
 Bước 6: Ra quyết định lâm sàng và tiến hành can thiệp điều trị