Cách phản biện tạp chí đang áp dụng

Tạp chí phản biện kín hai chiều: tác giả không biết ai phản biện mình, người phản biện không biết tác giả là ai. Cách làm này giảm ảnh hưởng của tên tuổi, cơ quan công tác và quan hệ cá nhân lên nhận xét.

Mỗi bài được mời ít nhất 2 người phản biện độc lập. Nếu hai người cho ý kiến trái ngược, biên tập phụ trách mời thêm người thứ ba trước khi ra quyết định.

Người phản biện cần làm gì, trong bao lâu

Tòa soạn nhắc trước hạn 48 giờ và nhắc lại ngay khi quá hạn. Người phản biện quá hạn hai lần liên tiếp sẽ không được mời trong 12 tháng tiếp theo.

Khi nào nên từ chối phản biện

Người được mời nên từ chối, và nói rõ lý do, nếu thuộc một trong các trường hợp sau:

• Đang công tác cùng đơn vị với bất kỳ tác giả nào của bài.
• Đã cùng đứng tên bài báo với một trong các tác giả trong 36 tháng gần nhất.
• Có quan hệ tài chính với tác giả hoặc đơn vị tài trợ: nhận thù lao tư vấn, sở hữu cổ phần, cùng làm một đề tài.
• Đang nghiên cứu đề tài trùng hoặc cạnh tranh trực tiếp, đến mức không thể nhận xét khách quan.
• Không đủ chuyên môn ở đúng phần phương pháp của bài.

Không nên nhận lời rồi nhờ người khác đọc hộ. Bản thảo là tài liệu chưa công bố, chỉ người được mời mới được đọc.

Một báo cáo phản biện cần có

1. Tóm tắt nội dung bài trong 3–5 câu, để chứng tỏ đã đọc kỹ.
2. Nhận xét chung: câu hỏi nghiên cứu có rõ không, thiết kế có trả lời được câu hỏi đó không, kết luận có đi quá dữ liệu không.
3. Nhận xét từng phần: phương pháp, cỡ mẫu và cách chọn mẫu, phân tích thống kê, kết quả, bàn luận, tài liệu tham khảo.
4. Các điểm cần sửa, ghi theo mức: bắt buộc sửa, nên sửa, chỉ là góp ý. Nói rõ sửa ở đâu, sửa thế nào thì được coi là đạt.
5. Khuyến nghị: chấp nhận, sửa chữa nhỏ, sửa chữa lớn, nộp lại, hoặc từ chối.

Nhận xét viết cho tác giả đọc, nên nói về nội dung, không nói về con người. Trường hợp nghi ngờ gian lận dữ liệu hoặc đạo văn, người phản biện ghi riêng cho biên tập, không đưa vào phần tác giả đọc được.

Sau khi có báo cáo

Biên tập phụ trách tổng hợp các ý trùng nhau, bỏ các ý suy đoán không có căn cứ, rồi chuyển toàn văn báo cáo cho tác giả đọc. Tác giả trả lời từng ý trong một bảng: đồng ý và đã sửa ở đâu, hoặc không đồng ý và vì sao. Phần không đồng ý phải có lý lẽ khoa học, không chỉ nêu lại quan điểm cũ.

Chất lượng phản biện được theo dõi

Sau mỗi vòng, biên tập chấm báo cáo theo thang 1–5 về mức hữu ích. Tòa soạn lưu tỷ lệ đúng hạn, tỷ lệ nhận lời mời và điểm chất lượng của từng người phản biện. Các chỉ số này dùng để chọn người phản biện cho những bài sau, không công bố công khai.

Các cách phản biện khác

Trên thế giới còn dùng phản biện mù một chiều, phản biện mở (công khai tên và báo cáo), và phản biện sau xuất bản. Tạp chí giữ cách phản biện kín hai chiều cho toàn bộ bài nộp. Với bài đã được chấp nhận, nếu cả tác giả và người phản biện cùng đồng ý, tạp chí có thể công bố báo cáo phản biện kèm bài báo.

Chính sách khác: Toàn bộ chính sách · Quy trình xử lý bản thảo · Đạo đức nghiên cứu · Quyền tác giả và xung đột lợi ích · Dữ liệu nghiên cứu và thống kê · Bảo mật dữ liệu người bệnh · Liêm chính học thuật và xử lý sau xuất bản · Định danh, lưu trữ và chỉ mục