Khai thác bệnh sử
- Hỏi kỹ về thời gian khởi phát, mức độ và tính chất của triệu chứng ngứa hậu môn (liên tục hay từng đợt, tăng lên vào thời điểm nào trong ngày...).
- Ghi nhận các yếu tố liên quan đến ngứa như: thói quen đại tiện (táo bón, tiêu chảy, són phân hoặc rỉ phân), chế độ ăn uống (sử dụng cà phê, trà, sô-cô-la, đồ ăn cay nóng...), và các thuốc đang sử dụng.
- Tìm hiểu các triệu chứng toàn thân đi kèm (nếu có) như: sốt, đổ mồ hôi trộm về đêm, sụt cân không rõ nguyên nhân, mệt mỏi...
- Khai thác tiền sử bệnh lý liên quan: các bệnh da liễu (vảy nến, viêm da cơ địa), bệnh lý hậu môn - trực tràng, bệnh gan mật, suy thận, đái tháo đường, hoặc các bệnh lây truyền qua đường tình dục (STDs)...
- Hỏi chi tiết về thói quen vệ sinh vùng hậu môn (lau chùi quá mức, sử dụng xà phòng, chất tẩy rửa), tiền sử sử dụng các loại thuốc bôi, kem dưỡng hoặc dung dịch vệ sinh vùng kín.
Biểu hiện lâm sàng
|
Nguyên nhân |
Triệu chứng lâm sàng đặc trưng |
|
Trĩ |
Chảy máu trực tràng, cảm giác đầy tức ở vùng hậu môn, khối lồi có thể nhìn thấy hoặc sờ thấy gần hậu môn. |
|
Nứt kẽ hậu môn |
Đau dữ dội trong và sau khi đi tiêu, thường được mô tả là đau nhói hoặc như xé rách, có thể kèm chảy máu đỏ tươi từ trực tràng. |
|
Rò hậu môn |
Đau và sưng tái phát hoặc dai dẳng quanh vùng hậu môn, thường có chảy mủ gần lỗ hậu môn, ngứa da quanh hậu môn. |
|
Giun kim |
Ngứa hậu môn dữ dội, thường nặng hơn vào ban đêm khi giun hoạt động mạnh nhất. |
|
Nhiễm nấm (Candida) |
Ngứa hậu môn dữ dội, đỏ da, cảm giác nóng rát, da bị kích ứng, đau và rát hậu môn, có thể có thay đổi màu sắc da, sưng, hoặc các vết cắt/nứt nhỏ trên da. |
|
Viêm da tiếp xúc |
Ban đầu là da đỏ và trầy xước quanh hậu môn, có thể trở nên dày lên (lichen hóa) do ngứa và cọ xát liên tục. |
|
Vảy nến/Chàm (Eczema) |
Da đỏ và trầy xước quanh hậu môn, có thể trở nên dày lên do cọ xát và kích ứng mãn tính; vảy nến có thể biểu hiện với các mảng vảy điển hình ở các vị trí khác. |
|
STIs |
Ngứa hậu môn, có thể kèm theo tiết dịch hậu môn, đau rát, hoặc các tổn thương có thể nhìn thấy như mụn rộp, sùi mào gà tùy thuộc vào nhiễm trùng cụ thể. |
|
Yếu tố chế độ ăn uống |
Ngứa hậu môn xuất hiện hoặc nặng hơn sau khi tiêu thụ các loại thực phẩm hoặc đồ uống cụ thể được biết là có khả năng gây kích ứng. |
|
Đái tháo đường |
Ngứa hậu môn mãn tính, có khả năng liên quan đến nhiễm nấm tái phát, da khô do thay đổi dịch cơ thể, hoặc tổn thương thần kinh (bệnh thần kinh ngoại biên). |
Khám thực thể
Thăm trực tràng bằng ngón tay (Digital Rectal Examination - DRE):
- Quan sát và phát hiện các tổn thương thực thể vùng hậu môn như: rò hậu môn, trĩ nội sa, nứt kẽ hậu môn, u sùi, hoặc tình trạng viêm da quanh hậu môn...
- Sờ nắn để đánh giá trương lực và độ đàn hồi của cơ thắt hậu môn, đồng thời phát hiện các khối u trực tràng thấp nếu có.
Thăm khám vùng da quanh hậu môn:
- Quan sát kỹ các tổn thương da đặc hiệu như: mảng hồng ban, vảy da (gợi ý vảy nến), tình trạng lichen hóa, sẩn ngứa, mụn nước (gợi ý nhiễm Herpes), hoặc các vết xước do gãi.
- Sờ nắn để đánh giá độ nhạy cảm, tình trạng phù nề, hoặc các vùng da bị chai cứng.
Cận lâm sàng
Các xét nghiệm cận lâm sàng thường quy:
- Công thức máu toàn phần (CBC)
- Xét nghiệm chức năng gan (AST, ALT, Bilirubin)
- Xét nghiệm chức năng thận (Ure, Creatinin)
- Xét nghiệm chức năng tuyến giáp (TSH, FT4)
- Xét nghiệm sàng lọc HIV và các bệnh lây truyền qua đường tình dục (nếu có yếu tố nguy cơ)
Soi hậu môn và trực tràng ống cứng:
- Giúp quan sát trực tiếp cấu trúc bên trong ống hậu môn và đoạn dưới trực tràng.
- Phát hiện chính xác các tổn thương như: trĩ nội, nứt kẽ hậu môn, viêm niêm mạc trực tràng, polyp hoặc các khối u tại chỗ.
Nội soi đại trực tràng ống mềm:
- Được chỉ định khi nghi ngờ có bệnh lý đại trực tràng tiềm ẩn gây ngứa hậu môn (như viêm đại tràng, polyp đại trực tràng, hoặc ung thư đại trực tràng).
Lưu ý quan trọng
• Cần tiến hành thăm khám hậu môn - trực tràng một cách toàn diện và thực hiện sinh thiết (bằng kìm bấm sinh thiết da 3 mm hoặc 6 mm) đối với bất kỳ tổn thương nghi ngờ ác tính nào.
• Đối với bệnh nhân trên 40 tuổi, có tiền sử gia đình mắc ung thư đại trực tràng, hoặc có xét nghiệm máu ẩn trong phân (FOBT) dương tính, cần chỉ định nội soi đại trực tràng để tầm soát các bệnh lý tân sinh.
• Nội soi đại trực tràng ống mềm là chỉ định bắt buộc đối với những bệnh nhân có triệu chứng xuất huyết trực tràng rõ ràng.
• Việc xác định chính xác nguyên nhân cụ thể gây ngứa hậu môn là chìa khóa quyết định để xây dựng phác đồ điều trị hiệu quả và triệt để.
