Thuyết xử lý kép (Dual Process Theory - DPT) mô tả hai hệ thống nhận thức riêng biệt nhưng tương tác chặt chẽ, cùng chi phối quá trình ra quyết định và biện luận lâm sàng [1, 2]. Trong thực tế, các mô hình biện luận lâm sàng chính là sự vận dụng cụ thể của hai hệ thống này vào thực hành y khoa hàng ngày.

                    ┌────────────────────────────────────────┐

                    │ LÝ THUYẾT XỬ LÝ KÉP (DUAL PROCESS)     │

                    └───────────────────┬────────────────────┘

                                        │

         ┌──────────────────────────────┴──────────────────────────────┐

         ▼                                                             ▼

┌─────────────────────────────────┐                           ┌─────────────────────────────────┐

│ HỆ THỐNG 1: Tư duy nhanh        │                           │ HỆ THỐNG 2: Tư duy chậm         │

│ • Trực giác, tự động, vô thức   │                           │ • Phân tích, logic, có chủ đích │

│ • Ít tốn tài nguyên nhận thức   │                           │ • Nỗ lực nhận thức cao          │

└────────────────┬────────────────┘                           └────────────────┬────────────────┘

                 │                                                             │

                 ▼                                             ┌───────────────┴───────────────┐

      [MÔ HÌNH 4: Nhận dạng]                                   ▼                               ▼

                                                    [MÔ HÌNH 1: Khảo sát]            [MÔ HÌNH 2: Lược đồ]

                                                               │                               │

                                                               └───────────────┬───────────────┘

                                                                               ▼

                                                                    [MÔ HÌNH 3: Xác suất]

                                                                    (Giao thoa giữa hệ thống 1 & hệ thống 2)

1.   Hệ thống 1 (System 1) - Tư duy nhanh và Trực giác
•   Đặc điểm: Hệ thống này hoạt động nhanh chóng, tự động và vô thức, tiêu tốn rất ít tài nguyên nhận thức. Quá trình này dựa trên kinh nghiệm tích lũy, các kịch bản bệnh tật (illness scripts) và các lối tắt tư duy (heuristics) để đưa ra quyết định lâm sàng tức thì [2, 3].
•   Mô hình đại diện: Mô hình 4 - Nhận dạng mẫu (Pattern recognition) hoặc nhận dạng bệnh cảnh đặc hiệu.

2.   Hệ thống 2 (System 2) - Tư duy chậm và Phân tích

•   Đặc điểm: Hệ thống này hoạt động chậm, có ý thức và có chủ đích, đòi hỏi sự tập trung cao độ và nỗ lực nhận thức lớn. Quá trình vận hành dựa trên phân tích logic, lập luận theo quy tắc và suy luận giả thuyết - diễn dịch (hypothetico-deductive reasoning) [1, 3, 4].
•   Mô hình đại diện:

Mô hình 1 - Phương pháp khảo sát toàn diện (Exhaustive method)
Mô hình 2 - Tiếp cận theo lược đồ (Scheme-inductive approach).
Mô hình 3 - Tiếp cận theo xác suất (Probabilistic/Bayesian approach) đóng vai trò là mô hình giao thoa, kết hợp các thuật toán logic của Hệ thống 2 với các phán đoán lâm sàng nhanh và kinh nghiệm thực tiễn từ Hệ thống 1.