Thuộc nhóm tư duy Hệ thống 2 (Tư duy chậm, phân tích và có hệ thống)

•    Định nghĩa: Là phương pháp biện luận lâm sàng dựa trên sự kết hợp giữa thuật toán logic (lược đồ của Hệ thống 2) với xác suất tiền nghiệm (tỷ lệ lưu hành bệnh trong cộng đồng) và bối cảnh chăm sóc sức khỏe thực tế [9].
•    Cơ chế nhận thức: Đây là sự tích hợp nâng cao của tư duy Hệ thống 2, trong đó các thuật toán logic cứng nhắc được kết hợp linh hoạt với các lối tắt nhận thức (heuristics) của Hệ thống 1 và các yếu tố bối cảnh thực tế. Quá trình này giúp lâm sàng viên ưu tiên các giả thuyết chẩn đoán có xác suất cao hơn trong một ngữ cảnh lâm sàng cụ thể [2, 10].
•    Các yếu tố quyết định lâm sàng:
1.    Dịch tễ học địa phương (Xác suất tiền nghiệm): Đối với cùng một triệu triệu chứng sốt cấp tính, lâm sàng viên tại vùng dịch tễ (như Tây Nguyên, Việt Nam) sẽ ưu tiên nghĩ đến sốt rét hoặc sốt xuất huyết; trong khi tại các quốc gia ôn đới, chẩn đoán sơ bộ sẽ hướng nhiều đến cúm hoặc nhiễm siêu vi đường hô hấp.
2.    Phân tích lợi ích - nguy cơ (Trade-off): Lâm sàng viên luôn cân nhắc: "Nếu thực hiện xét nghiệm này, kết quả có làm thay đổi chiến lược điều trị hay không?" hoặc "Nguy cơ tai biến của thủ thuật này có vượt quá lợi ích lâm sàng mà nó mang lại hay không?".
3.    Hiệu quả chi phí và nguồn lực y tế: Lựa chọn phác đồ điều trị phù hợp với khả năng chi trả của người bệnh và nguồn lực thực tế của cơ sở y tế.
4.    Kỳ vọng và giá trị của người bệnh: Tôn trọng quyền tự quyết và nguyện vọng của người bệnh sau khi đã giải thích rõ ràng các phương án can thiệp.
•    Ưu điểm:
o    Mang tính thực tiễn và cá thể hóa cao (Y học cá thể hóa - Personalized medicine).
o    Tối ưu hóa nguồn lực y tế, hạn chế các chỉ định cận lâm sàng không cần thiết hoặc tốn kém dựa trên nguyên lý xác suất. Đây là mô hình biện luận lâm sàng thường được các bác sĩ gia đình và bác sĩ tổng quát áp dụng rộng rãi [9, 10].
•    Nhược điểm:
o    Đòi hỏi lâm sàng viên phải có năng lực phán đoán sắc bén, nắm vững dịch tễ học địa phương và hiểu sâu sắc các chỉ số xác suất (độ nhạy, độ đặc hiệu, tỷ số khả dĩ - LR).
o    Có nguy cơ bỏ sót các bệnh lý hiếm gặp do định kiến thiên lệch về các chẩn đoán có xác suất cao (nằm ngoài vùng suy nghĩ thông thường hoặc bỏ qua xác suất nền) [1, 9].