Sảng là một hội chứng lâm sàng đặc trưng bởi rối loạn phức tạp chức năng não bộ, thường liên quan đến sự mất cân bằng các chất dẫn truyền thần kinh và/hoặc tổn thương tế bào thần kinh. Các cơ chế bệnh sinh chính bao gồm:

Rối loạn chất dẫn truyền thần kinh:

• Thiếu hụt Acetylcholine (Ach): Đây là một trong những giả thuyết chủ đạo. Ach đóng vai trò quan trọng trong chú ý, khả năng nhận thức và chu kỳ thức-ngủ. Nhiều yếu tố (ví dụ: thuốc kháng cholinergic, viêm toàn thân) có thể làm suy giảm hoạt động của Ach.
• Tăng hoạt động Dopamine (DA): Dopamine có thể gây ra tình trạng kích động và ảo giác, đặc biệt trong thể sảng tăng động.
• Rối loạn các chất dẫn truyền thần kinh khác: Serotonin, GABA, Glutamate cũng có thể bị rối loạn.
• Viêm thần kinh (Neuroinflammation): Phản ứng viêm toàn thân (do nhiễm trùng, ung thư, suy tạng) có thể hoạt hóa các tế bào thần kinh đệm và giải phóng các cytokine tiền viêm, làm suy yếu hàng rào máu não và gây ảnh hưởng đến chức năng thần kinh.

Rối loạn chuyển hóa:

• Thiếu oxy não (Cerebral Hypoxia): Do bệnh tim, bệnh phổi giai đoạn cuối, thiếu máu nặng, dẫn đến tổn thương tế bào thần kinh.
• Rối loạn điện giải và đường huyết: Tăng/hạ natri huyết, tăng/hạ canxi huyết, tăng/hạ đường huyết ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng của neuron thần kinh.
• Tích lũy các độc chất chuyển hóa: Do suy thận, suy gan giai đoạn cuối (ví dụ: tăng ure huyết, amoniac) gây độc cho hệ thần kinh.
• Tổn thương cấu trúc não: Di căn não, đột quỵ, xuất huyết não, phù não (ví dụ: do u hoặc viêm) có thể trực tiếp gây rối loạn chức năng thần kinh khu trú hoặc toàn thể.
• Suy giảm dự trữ thần kinh: Người cao tuổi, đặc biệt là những người có sa sút trí tuệ hoặc bệnh lý não bộ nền, có dự trữ thần kinh suy giảm, dễ mắc sảng hơn khi có yếu tố căng thẳng (stress).
• Mất ngủ và gián đoạn chu kỳ thức-ngủ: Góp phần làm trầm trọng tình trạng sảng.