Bản chất và cơ chế

ALP là gì?

• Alkaline Phosphatase (ALP) là một nhóm các enzyme hydrolase, xúc tác cho phản ứng thủy phân các hợp chất phosphate hữu cơ trong môi trường kiềm (pH tối ưu khoảng 9-10).
• ALP tồn tại dưới nhiều dạng đồng enzyme (isoenzyme) khác nhau, được tìm thấy ở nhiều mô trong cơ thể, nhưng tập trung chủ yếu ở:
  • Gan: ALP chủ yếu nằm ở màng tiểu quản mật (canalicular membrane) của tế bào gan.
  • Xương: ALP được sản xuất bởi các tạo cốt bào (osteoblast) và là một chỉ dấu của quá trình tạo xương.
  • Ruột non: ALP có ở niêm mạc ruột non (bờ bàn chải của tế bào ruột).
  • Nhau thai: ALP được sản xuất bởi nhau thai trong thai kỳ (nồng độ tăng sinh lý trong quý 2 và 3).
  • Bạch cầu: ALP có trong bạch cầu hạt (Leukocyte ALP - LAP), được sử dụng trong một số chẩn đoán huyết học.
  • Một lượng nhỏ ALP cũng có thể được tìm thấy ở thận và một số mô khác, nhưng thường không đóng góp đáng kể vào nồng độ ALP huyết thanh toàn phần.

Cơ chế tăng ALP trong huyết thanh:

• Bình thường, ALP được tổng hợp bởi tế bào gan và bài tiết vào đường mật.
• Khi có tình trạng ứ mật (tắc nghẽn đường mật trong hoặc ngoài gan), sự bài tiết ALP vào đường mật bị cản trở. Đồng thời, sự tổng hợp ALP tại màng tiểu quản mật của tế bào gan tăng lên đáng kể do kích thích bởi acid mật.
• ALP sau đó được giải phóng vào máu (do tăng tổng hợp và giải phóng từ màng tế bào bị tổn thương/kích thích), làm tăng nồng độ ALP trong huyết thanh. Mức độ tăng ALP thường tương quan với mức độ và thời gian ứ mật.
• Ngoài ra, ALP huyết thanh cũng có thể tăng do các nguyên nhân khác không liên quan đến gan như:
  • Bệnh lý xương: Tăng hoạt động tạo cốt bào (ví dụ: bệnh Paget, gãy xương đang lành, ung thư di căn xương, cường cận giáp).
  • Mang thai: Do ALP từ nhau thai.
  • Một số bệnh lý khác: Cường giáp, suy tim sung huyết, nhiễm trùng nặng, một số khối u (sản xuất ALP lạc chỗ).