Vào những năm 1950, câu hỏi này gây tranh cãi gay gắt. Các công ty thuốc lá quảng cáo: "Chưa có bằng chứng khoa học cho thấy hút thuốc gây ung thư phổi." Và đúng là các nghiên cứu quan sát chỉ cho thấy tương quan — không phải nhân quả.

Nhưng Sir Austin Bradford Hill và Richard Doll đã không dừng lại ở đó. Họ thu thập bằng chứng từ nhiều nguồn: nghiên cứu thuần tập (Doll & Hill 1951 trên 40.000 bác sĩ Anh), nghiên cứu bệnh-chứng, thực nghiệm trên động vật, và giải phẫu bệnh học. Kết quả thống nhất: người hút thuốc có nguy cơ ung thư phổi cao gấp 10-20 lần người không hút.

🏥 Kết quả: Năm 1964, Tổng Y sĩ Hoa Kỳ công bố báo cáo lịch sử: hút thuốc lá là nguyên nhân gây ung thư phổi. Đây là một trong những thành tựu vĩ đại nhất của dịch tễ học thế kỷ 20 — nhờ suy luận nhân quả chặt chẽ, không cần RCT (vì không thể ép người hút thuốc!).