Nghiên cứu đặc điểm và biến thể giải phẫu đa giác Willis ở người Việt Nam trưởng thành bằng cộng hưởng từ mạch máu (TOF-MRA)

Résumé

Đặt vấn đề: Đa giác Willis (ĐGW) là một vòng nối động mạch quan trọng tại nền sọ, đảm bảo sự ổn định của tuần hoàn não. Các biến thể giải phẫu của nó rất phổ biến và có thể ảnh hưởng đến nguy cơ cũng như diễn tiến của bệnh lý mạch máu não. Dữ liệu về đặc điểm hiện hình ĐGW trên cộng hưởng từ mạch máu (MRA) bằng kỹ thuật 3D Time-of-Flight (TOF-3D) ở người Việt Nam còn hạn chế. Mục tiêu: Mô tả mức độ hoàn chỉnh, các biến thể giải phẫu của đa giác Willis trên cộng hưởng từ mạch máu não TOF-3D MRA ở người Việt Nam trưởng thành được chụp MRA não tại Bệnh viện Nhân dân 115 và phân tích mối liên quan giữa sự hiện hình biến thể đa giác Willis trên TOF-3D MRA với tuổi. Đối tượng và phương pháp: Nghiên cứu mô tả cắt ngang, hồi cứu trên 322 bệnh nhân (≥ 18 tuổi, 193 nữ, 129 nam) được chụp MRA não 1,5T với chuỗi xung TOF-3D tại bệnh viện Nhân dân 115 từ 10/2023 đến 10/2024. Các biến thể giải phẫu được phân loại dựa trên tiêu chí định lượng thiểu sản (động mạch chính < 1,0 mm; động mạch thông < 0,5 mm) và được mã hóa theo hệ thống của Anne G. Osborn. Mối liên quan giữa biến thể và tuổi được phân tích bằng các phép kiểm Chi bình phương (hoặc Fisher exact). Sự khác biệt có ý nghĩa thống kê khi p < 0,05. Kết quả: Tỉ lệ đa giác ĐGW hoàn chỉnh toàn bộ trên 3D TOF-MRA là 23,0%. Vòng tuần hoàn trước (VTHT) hiện hình hoàn chỉnh trong 71,4% trường hợp, trong khi vòng tuần hoàn sau (VTHS) chỉ hoàn chỉnh 28,3%. Biến thể gặp nhiều nhất ở VTHT là thiểu/bất sản động mạch thông trước (22,7%). Ở VTHS, biến thể chiếm ưu thế là thiểu/bất sản động mạch thông sau (ĐMTS), với dạng thiểu/bất sản một bên chiếm 34,5%. Một phát hiện đáng chú ý là sự đa dạng cấu hình rất lớn, với tổng cộng 63 cấu hình ĐGW khác nhau được ghi nhận trên 3D TOF-MRA, bao gồm 9 dạng biến thể đơn lẻ và 54 dạng tổ hợp biến thể. Theo phân loại Osborn, nhóm B (có biến thể ĐMTS) chiếm đa số (64,6%). Tuổi có mối liên quan có ý nghĩa thống kê với phân bố biến thể ở VTHT (p = 0,019) và VTHS (p = 0,004), trong đó tỉ lệ hiện hình biến thể VTHS trên 3D TOF-MRA cao hơn rõ ở nhóm ≥ 60 tuổi. Kết luận: Cấu hình ĐGW kinh điển chỉ chiếm thiểu số trong mẫu nghiên cứu gồm người Việt Nam trưởng thành được chụp TOF-3D MRA tại bệnh viện. Các biến thể giải phẫu ĐGW trên TOF-3D MRA rất phổ biến, đặc biệt ở vòng tuần hoàn sau, được ghi nhận với tần suất cao hơn ở người cao tuổi. Việc nhận diện và báo cáo các biến thể này có ý nghĩa quan trọng trong thực hành lâm sàng. Abstract Background: The Circle of Willis (CoW) is a critical anastomotic structure of the cerebral vasculature, ensuring cerebral perfusion stability. Its anatomical variations are common and may affect the risk of cerebrovascular diseases. Data on the imaging appearance of the CoW on magnetic resonance angiography (MRA) using three-dimensional time-of-flight (3D TOF) in the Vietnamese population is limited. Objectives: To describe the completeness and anatomical variants of the Circle of Willis on 3D TOF-MRA of the brain in Vietnamese adults who underwent cerebral MRA at Nhan Dan 115 Hospital, and to analyze the association between the presence of Circle of Willis variants as visualized on 3D TOF-MRA and age. Methods: A cross-sectional, retrospective study was conducted on 322 patients (≥ 18 years, 193 females, 129 males) who underwent 1.5T brain MRA with a 3D time-of-flight (TOF) sequence at People's Hospital 115 from October 2023 to October 2024. Anatomical variations were classified based on quantitative criteria for hypoplasia (major artery < 1.0 mm; communicating artery < 0.5 mm) and coded according to the Anne G. Osborn system. The association between variations and age was analyzed using the Chi-square test (or Fisher's exact test). A p-value < 0.05 was considered statistically significant. Results: The prevalence of a complete CoW on 3D TOF-MRA was 23.0%. The anterior circulation was completely visualized in 71.4% of cases, whereas the posterior circulation was completely visualized in only 28.3%. The most common variation in the anterior circulation was hypoplasia/aplasia of the anterior communicating artery (22.7%). In the posterior circulation, hypoplasia/aplasia of the posterior communicating artery was dominant, with unilateral hypoplasia/aplasia accounting for 34.5%. A key finding was the great morphological diversity, with a total of 63 different CoW configurations recorded on 3D TOF-MRA, comprising 9 univariate and 54 multivariate variations. According to the Osborn classification, Group B (PComA variations) was the most prevalent (64.6%). Age was significantly associated with the distribution of variations in both the anterior (p = 0.019) and posterior (p = 0.004) circulations, with posterior circulation variations on 3D TOF-MRA being more frequent in patients aged ≥ 60 years than in younger age groups. Conclusions: The classic CoW configuration accounted for only a minority of cases in this sample of Vietnamese adults who underwent 3D TOF-MRA at our hospital. Anatomical variants of the CoW on 3D TOF-MRA were very common, particularly in the posterior circulation, and were observed with a higher frequency in older individuals. Identifying and reporting these variations is of significant importance in clinical practice.