- Thuốc:
- Thuốc gây tăng bilirubin: Nhiều loại thuốc có thể gây tăng nồng độ bilirubin trong máu thông qua các cơ chế khác nhau. Các cơ chế chính bao gồm: ức chế hấp thu hoặc liên hợp bilirubin tại gan (ví dụ: rifampicin, probenecid), gây tổn thương tế bào gan (ví dụ: isoniazid, paracetamol liều cao, một số kháng sinh), hoặc gây ứ mật trong gan (ví dụ: chlorpromazine, steroid đồng hóa, thuốc tránh thai đường uống).
- Thuốc gây giảm bilirubin: Một số thuốc có thể làm giảm nồng độ bilirubin bằng cách tăng cường hoạt động của enzyme liên hợp bilirubin tại gan (ví dụ: phenobarbital).
- Chế độ ăn và lối sống:
- Nhịn ăn kéo dài hoặc chế độ ăn kiêng nghiêm ngặt: Có thể làm tăng nhẹ bilirubin gián tiếp (bilirubin không liên hợp) do giảm hấp thu glucose và giảm hoạt động của enzyme liên hợp bilirubin tại gan.
- Chế độ ăn nhiều caroten (ví dụ: cà rốt, bí đỏ, cam): Có thể gây vàng da (carotenemia) do lắng đọng caroten dưới da, nhưng không làm tăng nồng độ bilirubin trong máu và không gây vàng kết mạc mắt.
- Tập thể dục cường độ cao hoặc căng thẳng: Có thể làm tăng nhẹ bilirubin không liên hợp tạm thời.
- Các yếu tố sinh lý và bệnh lý khác:
- Tan máu (Hemolysis): Sự phá hủy hồng cầu quá mức giải phóng hemoglobin, dẫn đến tăng sản xuất bilirubin không liên hợp, làm tăng bilirubin toàn phần và bilirubin gián tiếp.
- Hội chứng Gilbert: Một tình trạng lành tính di truyền phổ biến, đặc trưng bởi giảm hoạt động của enzyme liên hợp bilirubin, dẫn đến tăng nhẹ bilirubin không liên hợp, đặc biệt khi nhịn ăn, căng thẳng hoặc nhiễm trùng.
- Yếu tố về tuổi: Trẻ sơ sinh thường có vàng da sinh lý do hệ thống chuyển hóa bilirubin chưa trưởng thành.
- Yếu tố về giới: Nam giới có xu hướng có nồng độ bilirubin cao hơn một chút so với nữ giới.
- Thai kỳ: Một số tình trạng liên quan đến thai kỳ (ví dụ: ứ mật trong gan thai kỳ) có thể ảnh hưởng đến nồng độ bilirubin.
- Mẫu máu bị vỡ (hemolyzed sample): Có thể gây sai lệch kết quả xét nghiệm bilirubin do cả yếu tố sinh học (tăng bilirubin thật) và yếu tố phân tích (nhiễu màu).