Một dòng sông sạch, cá bơi lội tung tăng. Rồi một ngày, nước chuyển màu, cá nổi lên bụng trắng xóa. Người dân sống ven sông bắt đầu ho, sốt, mắc bệnh lạ. Mối liên hệ giữa môi trường và sức khỏe con người — tưởng như hiển nhiên — nhưng cần dịch tễ học để chứng minh và định lượng.

Dịch tễ môi trường nghiên cứu các yếu tố môi trường vật lý, hóa học, sinh học ảnh hưởng đến sức khỏe. Dịch tễ nghề nghiệp tập trung vào phơi nhiễm tại nơi làm việc. Cả hai có chung câu hỏi: Môi trường sống và làm việc của chúng ta có đang làm chúng ta bệnh không?

🔑 Ba con đường môi trường gây bệnh

• Hóa học: Chì, thủy ngân, asen, amiăng, thuốc trừ sâu, hóa chất công nghiệp — nhiễm độc cấp hoặc mạn tính
• Vật lý: Bức xạ ion hóa, tia UV, tiếng ồn, nhiệt độ, bụi mịn PM2.5
• Sinh học: Nấm mốc, vi khuẩn trong nước, vector truyền bệnh (muỗi, ve) thay đổi do biến đổi khí hậu

WHO ước tính mỗi năm có khoảng 13 triệu ca tử vong trên toàn cầu có thể ngăn ngừa được bằng cách cải thiện môi trường sống. Đây là gánh nặng bệnh tật khổng lồ mà dịch tễ môi trường có nhiệm vụ phát hiện, đo lường và đề xuất can thiệp.